Do druku nr 2644 - opinia OPZZ

Ten dokument to nie sama ustawa, lecz opinia Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych (OPZZ) na temat rządowego projektu, który ma dać ludziom pracującym w zawodach artystycznych - muzykom, aktorom, pisarzom, tancerzom czy malarzom - dostęp do ubezpieczenia społecznego dopasowanego do ich niestabilnych, nieregularnych zarobków. OPZZ, opierając się na stanowiskach organizacji członkowskich, co do zasady popiera ten cel, bo odpowiada on na realny problem osób żyjących z twórczości bez etatu i własnej firmy. Jednocześnie wskazuje kilka miejsc w projekcie, które jej zdaniem wymagają poprawy, zanim trafi on pod dalsze głosowanie w Sejmie.

• Projekt wprowadza nowy status artysty zawodowego dla osób bez etatu i własnej firmy, które żyją z twórczości - dzięki niemu mogą liczyć na ubezpieczenie społeczne dopasowane do niestabilnych dochodów, a przy niskich zarobkach państwo opłaci za nie składki.
• OPZZ popiera cel ustawy, ale pyta, dlaczego obejmuje ona też architektów - grupę, która kształci się i pracuje inaczej niż większość twórców, a mimo to może być drugą najliczniejszą grupą uprawnioną do nowego statusu.
• Związek krytykuje pomysł tworzenia dwóch nowych instytucji - rady programowo-naukowej i komisji opiniującej - zamiast powierzenia tych zadań już istniejącym urzędom, co jego zdaniem oznacza więcej biurokracji i wyższe koszty publiczne.
• OPZZ zwraca uwagę, że warunek przyznania statusu - twórczość jako „istotna część” pracy zawodowej - jest zapisany zbyt nieprecyzyjnie i może być różnie interpretowany przez urzędy.
• Podobnie nieprecyzyjny jest przepis mówiący, kiedy status artysty wygasa - projekt mówi o „trwałym zaprzestaniu” wykonywania zawodu artystycznego, ale nie tłumaczy, co to dokładnie znaczy.

Projekt ustawy przygotował rząd. Tę opinię w imieniu Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych (OPZZ) podpisał 8 lipca 2026 r. wiceprzewodniczący związku Sebastian Koćwin, na podstawie stanowisk organizacji członkowskich OPZZ.

Jeśli zarabiasz na życie sztuką - jesteś muzykiem, aktorem, pisarzem, malarzem czy tancerzem - i nie masz etatu ani zarejestrowanej firmy, a Twoje dochody zmieniają się z miesiąca na miesiąc, ten projekt ma dać Ci dostęp do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego nawet wtedy, gdy przez jakiś czas nic nie zarobisz. Gdy Twoje roczne dochody są niskie, państwo może opłacić za Ciebie składki nawet przez 12 miesięcy. Jeśli jesteś architektem prowadzącym własną działalność, też mógłbyś się załapać na status artysty zawodowego - ale OPZZ pyta, czy to uczciwe rozwiązanie, skoro architekci funkcjonują na rynku zupełnie inaczej niż muzycy czy aktorzy, więc ta część projektu może się jeszcze zmienić. Jeśli pracujesz w urzędzie, który miałby obsługiwać wnioski o status artysty, OPZZ ostrzega, że projekt w obecnym kształcie może oznaczać więcej biurokracji i sporów interpretacyjnych zamiast prostszej procedury.

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ), opierając się na stanowiskach organizacji członkowskich, popiera cel projektu, ale zgłasza kilka zastrzeżeń: niejasne jest, dlaczego status obejmuje architektów, projekt tworzy zbyt dużo nowych instytucji zamiast korzystać z istniejącej administracji, a część przepisów - o tym, co znaczy „istotna część” pracy artystycznej i kiedy status wygasa - jest zbyt nieprecyzyjna. Dołączona do pisma opinia Federacji Związków Zawodowych Pracowników Kultury i Sztuki idzie dalej i proponuje konkretne poprawki: precyzyjniejszą nazwę statusu, objęcie nim także artystów prowadzących działalność gospodarczą oraz uwzględnienie przy liczeniu progu dochodowego ulgi podatkowej, z której korzystają twórcy.

To pismo jest opinią związku zawodowego, a nie samą ustawą, więc nie zawiera własnego wyliczenia kosztów wdrożenia. Z treści projektu wynika jednak, że osoby o niskich, nieregularnych dochodach z twórczości będą mogły liczyć na to, że państwo opłaci za nie składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne nawet przez 12 miesięcy, gdy ich roczne zarobki spadną poniżej ustalonego progu. OPZZ ostrzega, że tworzenie dwóch nowych ciał - rady programowo-naukowej i komisji opiniującej - oznacza dodatkowe wydatki publiczne na wynagrodzenia i obsługę administracyjną, których można by uniknąć, przekazując te zadania już istniejącym urzędom. To także oznacza dłuższe oczekiwanie na decyzje dla osób składających wnioski o status artysty zawodowego. Niejasne przepisy o wygaśnięciu statusu mogą prowadzić do sporów między artystami a urzędami.

Rządowy projekt ustawy trafił już do dalszych prac w Sejmie i czeka na głosowanie. Kancelaria Sejmu poprosiła związki zawodowe o opinie w ramach konsultacji - dokument wpłynął do OPZZ 10 czerwca 2026 r., a odpowiedź związku dotarła do Sejmu 8 lipca 2026 r.

Największą wątpliwością podnoszoną w opinii jest to, czy do grona uprawnionych do statusu artysty zawodowego powinni należeć architekci. Z uzasadnienia projektu nie wynika jasno, dlaczego twórcy projektu zdecydowali się ich objąć, a jednocześnie - jak wynika z przywołanych badań - to druga najliczniejsza grupa wśród potencjalnych beneficjentów. OPZZ argumentuje, że architekci kształcą się inaczej niż większość artystów i są dużo mocniej związani z rynkiem komercyjnym, więc ich włączenie do systemu pomyślanego dla osób o niestabilnych dochodach budzi wątpliwości. W tym dokumencie nie ma jednak głosu broniącego przeciwnego stanowiska.