Do druku nr 2673 - ocena skutków regulacji

Ten dokument to opinia biura eksperckiego Sejmu, która ocenia skutki poselskiego projektu ustawy zmieniającej cały system ochrony zdrowia w Polsce. Projekt ma załatać dziurę finansową Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) i skrócić kolejki do lekarza, ale robi to poprzez bardzo szerokie zmiany: przenosi obsługę zwolnień lekarskich z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) do NFZ, tworzy system 'szpitali wiodących' nadzorujących mniejsze szpitale powiatowe, zmienia zasady podwyżek pensji medyków oraz wprowadza nową ulgę podatkową na prywatne leczenie. Projekt to inicjatywa poselska, w imieniu wnioskodawców występuje poseł Radosław Lubczyk.

• Zwolnienia lekarskie (L4): dziś kontrolę nad zwolnieniami i wypłatą zasiłków chorobowych prowadzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) - po zmianie te zadania, razem z komisjami lekarskimi, przejmuje Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ).
• Szpitale powiatowe: dziś należą do powiatów i są przez nie zarządzane - po zmianie marszałek województwa wyznaczy w regionie 'szpital wiodący', któremu podporządkowane zostaną szpitale powiatowe ('podległe'), tracące samodzielność w kluczowych decyzjach.
• Ubezpieczenie chorobowe zleceniobiorców: dziś jest dobrowolne - po zmianie staje się obowiązkowe, co oznacza konieczność płacenia składki.
• Nowa ulga podatkowa: powstaje możliwość odliczenia od podatku 10% udokumentowanych wydatków na prywatne leczenie, rehabilitację, wyroby medyczne i opiekę - bez górnego limitu kwotowego, także na rzecz bliskich.
• Pensje w służbie zdrowia: dziś najniższe wynagrodzenie zasadnicze rośnie wraz ze średnią pensją w gospodarce - po zmianie ma rosnąć wolniej, według wskaźnika waloryzacji emerytur i rent (inflacja plus 20% realnego wzrostu płac).

Projekt zgłosiła grupa posłów (projekt poselski), w ich imieniu występuje poseł Radosław Lubczyk. Wnioskodawcy tłumaczą to potrzebą ratowania finansów NFZ i skrócenia kolejek do lekarzy.

Jeśli pracujesz na umowę zlecenie, zmiana dotyczy Cię bezpośrednio: dotąd sam decydowałeś, czy płacisz dobrowolną składkę chorobową, po zmianie będzie ona obowiązkowa, co obniży Twoją wypłatę netto, ale zapewni prawo do zasiłku w razie choroby czy macierzyństwa.

Jeśli mieszkasz w powiecie, gdzie miejscowy szpital jest ważnym pracodawcą, projekt może dotknąć Cię pośrednio - decyzje o tym, jakie oddziały zostaną i jak szpital będzie działał, przejmie marszałek województwa, a nie władze powiatu, co - jak ostrzega opinia Sejmu - może prowadzić do sporów i zmian organizacyjnych w lokalnej placówce.

Jeśli korzystasz z prywatnych wizyt lekarskich lub abonamentu medycznego od pracodawcy, zyskasz nową ulgę podatkową na te wydatki - eksperci Sejmu zwracają jednak uwagę, że najwięcej skorzystają osoby o wyższych dochodach i mieszkańcy dużych miast z bogatszą ofertą prywatnej medycyny.

Jeśli jesteś pracownikiem szpitala lub przychodni, zmiana zasad podwyższania najniższej pensji oznacza w praktyce wolniejszy wzrost wynagrodzenia niż dotychczas.

Do tego dokumentu nie dołączono odrębnych opinii Prokuratora Generalnego, Krajowej Rady Izb Rolniczych, Narodowego Banku Polskiego (NBP) ani Sądu Najwyższego (SN) - sam dokument jest opinią biura eksperckiego Sejmu (BEOS) o skutkach regulacji. Ocena jest krytyczna: BEOS wskazuje, że przeniesienie zwolnień lekarskich z ZUS do NFZ to zadanie, z jakim NFZ nigdy wcześniej się nie mierzył, i może nie udźwignąć jego skali, a nowe zasady dotyczące szpitali wiodących wymagają doprecyzowania, bo grożą sporami kompetencyjnymi między województwami a powiatami. BEOS podważa też rzetelność szacunków finansowych wnioskodawców, wskazując na brak ujawnionej metodologii obliczeń i założeń makroekonomicznych.

Ocena Skutków Regulacji (OSR) załączona do projektu jest bardzo szczegółowa, ale eksperci Sejmu podważają jej wiarygodność. Według wyliczeń wnioskodawców całościowy bilans finansów publicznych ma być dodatni i rosnący: od 15,4 mld zł w 2027 r. do 56,8 mld zł w 2036 r., głównie dzięki oszczędnościom Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) na wolniejszym wzroście pensji medyków. Jednocześnie budżet państwa ma tracić przez cały ten okres - od 1,2 mld zł w 2027 r. do 2 mld zł rocznie w 2036 r. - bo to on dopłaca do funduszu chorobowego. BEOS ostrzega, że te szacunki opierają się na jednym, bardzo niepewnym założeniu: że pensje w ochronie zdrowia będą rosły znacznie wolniej niż dotąd, co grozi odpływem lekarzy i pielęgniarek do sektora prywatnego - wtedy zakładane oszczędności mogą się nie zmaterializować. Dokument nie ujawnia metodologii obliczeń, założeń dotyczących inflacji, wzrostu wynagrodzeń ani demografii, co zdaniem ekspertów Sejmu uniemożliwia rzetelną weryfikację tych liczb.

Dokument to opinia biura eksperckiego Sejmu (BEOS) z 18 czerwca 2026 r. o skutkach regulacji poselskiego projektu ustawy o systemie ochrony zdrowia, sporządzona na etapie prac przed dalszym procedowaniem projektu w Sejmie.

Projekt budzi kilka sporów. Samorządy powiatowe tracą kontrolę nad swoimi szpitalami na rzecz marszałków województw, co zdaniem ekspertów Sejmu może wywołać spory kompetencyjne i sprzeciw lokalnych władz. Nowa ulga podatkowa na prywatne leczenie, bez żadnego limitu kwotowego, może premiować osoby zamożniejsze, pogłębiając nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej. Zmiana zasad podwyżek pensji w służbie zdrowia na wolniejsze niż dotąd już wcześniej spotkała się z negatywną reakcją związków zawodowych i samorządów zawodowych medyków przy podobnej propozycji Ministerstwa Zdrowia. W konsultacjach społecznych do projektu wpłynęło zaledwie 5 ankiet, co eksperci Sejmu uznają za zbyt mało, by ocenić społeczną akceptację tak szerokiej reformy.