Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw.

Grupa posłów proponuje obszerną zmianę Kodeksu postępowania karnego oraz kilku innych ustaw (m.in. kodeksu karnego, kodeksu wykroczeń i kodeksu karnego wykonawczego). To powrót do projektu, który wcześniej uchwalił Sejm, ale 27 lutego 2026 roku zawetował Prezydent - autorzy proponują niemal to samo rozwiązanie, uwzględniając część zastrzeżeń. Celem jest wzmocnienie praw osoby zatrzymanej i podejrzanej (szybki kontakt z adwokatem, dostęp do akt), ograniczenie czasu trwania aresztu tymczasowego oraz dostosowanie polskich przepisów do wyroków sądów europejskich i unijnych dyrektyw.

• Areszt tymczasowy nie dłużej niż 12 miesięcy do wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji - dotyczy to także spraw o najpoważniejsze zarzuty, gdzie dziś takiego twardego limitu w praktyce nie było.
• Osoba zatrzymana przez policję musi mieć natychmiastowy i poufny kontakt z adwokatem lub radcą prawnym z dyżuru - koszt tej pomocy pokryje Skarb Państwa, a nie sam zatrzymany.
• Koniec zdalnych posiedzeń w sprawie aresztu - sąd ma rozpoznawać wniosek o areszt na żywo, żeby zapewnić podejrzanemu realny, a nie tylko przez ekran, kontakt z obrońcą.
• Nagrania z podsłuchów i innych form kontroli operacyjnej będzie można wykorzystać jako dowód tylko w sprawie, w której taką kontrolę wolno było zarządzić - o wykorzystaniu dowodu dotyczącego innego przestępstwa zdecyduje prokurator lub sąd w osobnym postanowieniu.
• Za zmowy przetargowe (wpływanie na wynik przetargu, np. w zamówieniach publicznych) grozić będzie kara od 3 miesięcy do 5 lat więzienia, zamiast dotychczasowych do 3 lat.

Projekt złożyła grupa posłów (projekt poselski). To ponowna próba wprowadzenia zmian po tym, jak Prezydent zawetował niemal identyczny projekt 27 lutego 2026 roku.

Zmiany najbardziej odczują osoby, które trafią na komisariat policji jako zatrzymane lub podejrzane - zyskają one prawo do natychmiastowej, poufnej rozmowy z adwokatem, dostęp do akt uzasadniających zatrzymanie oraz pisemne pouczenie o swoich prawach. Jeśli jesteś podejrzanym i grozi ci areszt, sąd będzie musiał rozpoznać sprawę na żywo, a nie przez wideokonferencję, a sam areszt nie będzie mógł trwać dłużej niż 12 miesięcy do wyroku sądu pierwszej instancji. Jeśli jesteś osobą głuchą lub niemą, zyskasz prawo do tłumacza języka migowego na każdym etapie postępowania. Jeśli prowadzisz firmę startującą w przetargach publicznych, grożą ci wyższe kary za zmowy przetargowe. Osoby pokrzywdzone przestępstwem będą miały łatwiejszą drogę do samodzielnego oskarżenia sprawcy, jeśli prokurator odmówi ścigania.

Do druku nie dołączono formalnych opinii ani wyników konsultacji zewnętrznych instytucji (np. Prokuratora Generalnego, Sądu Najwyższego czy samorządów prawniczych) dotyczących akurat tej wersji projektu. Uzasadnienie powołuje się natomiast na wcześniejsze wyroki Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a także na stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich i Krajowej Rady Sądownictwa krytykujące niektóre obecnie obowiązujące przepisy - to jednak argumenty historyczne przywołane przez autorów projektu na poparcie swoich propozycji, a nie niezależne opinie o samym druku.

Ustawa nie zawiera jednej, całościowej Oceny Skutków Regulacji z pełnym wyliczeniem kosztów wdrożenia. Dokument wskazuje jedynie roczne limity wydatków budżetowych na lata 2026-2035 przeznaczone na wsparcie ofiar przestępstw terrorystycznych, nadzorowane przez ministra spraw wewnętrznych, z mechanizmem korygującym w razie zagrożenia ich przekroczeniem - podobne limity wydatków dotyczą też Policji i Straży Granicznej. Poza tym skutki opisano jakościowo: Skarb Państwa zapłaci za dyżury adwokackie dla zatrzymanych, sądy będą musiały rozpoznawać więcej zażaleń (np. na odmowę dostępu do akt czy na ekshumację) w krótkich, siedmiodniowych terminach, a prokuratorzy będą musieli częściej sporządzać pisemne uzasadnienia decyzji o wykorzystaniu dowodów z podsłuchów. Ustawa ma wejść w życie po 6 miesiącach od ogłoszenia, czyli dopiero po tym czasie sądy, prokuratura i policja będą musiały stosować nowe zasady.

To powtórka projektu uchwalonego wcześniej przez Sejm, który 27 lutego 2026 roku zawetował Prezydent. Obecny projekt to inicjatywa poselska, powielająca większość wcześniejszych rozwiązań, z uwzględnieniem części zastrzeżeń.

Projekt budzi spór wokół przepisu o dowodach zdobytych z naruszeniem prawa - Rzecznik Praw Obywatelskich i Krajowa Rada Sądownictwa uznawały go wcześniej za niezgodny z Konstytucją, a Trybunał Konstytucyjny nie rozstrzygnął tej sprawy merytorycznie. Kontrowersyjne jest też zniesienie specjalnego trybu ścigania gróźb karalnych z urzędu - autorzy uważają, że pozbawiał on pokrzywdzonego wpływu na sprawę, ale sam fakt, że to już druga próba wprowadzenia niemal identycznych przepisów po prezydenckim wecie, pokazuje, że temat pozostaje politycznie sporny.