Poprawka do ustawy chroniącej krytyków władzy odrzucona

Posłowie głosowali nad jedną z poprawek zgłoszonych do rządowego projektu ustawy, która ma chronić osoby publicznie zabierające głos - dziennikarzy, blogerów, naukowców, działaczy społecznych, ale też zwykłych mieszkańców krytykujących np. lokalnego urzędnika czy firmę - przed pozwami, których celem jest nie tyle wygranie sprawy w sądzie, co zmęczenie i zastraszenie krytyka. To głosowanie dotyczyło konkretnej poprawki nr 2 do sprawozdania komisji, zgłoszonej na etapie trzeciego czytania. Poprawka nie przeszła, więc ustawa poszła dalej w wersji rekomendowanej przez większość komisyjną, bez zmiany proponowanej przez wnioskodawców poprawki.

Z dostępnych dokumentów nie da się jednoznacznie odtworzyć dokładnej treści poprawki nr 2 - nie mamy jej pełnego tekstu, a jedynie wynik głosowania. Można natomiast wskazać, w jakiej sprawie toczył się spór: projekt ustawy w wersji bazowej przewiduje m.in. możliwość zażądania przez osobę pozwaną (np. dziennikarza czy krytyka publicznego), by sąd zobowiązał osobę pozywającą do wpłacenia kaucji na pokrycie kosztów obrony, oraz obowiązek szybszego rozpatrzenia sprawy, gdy sąd uzna pozew za próbę zastraszenia. Poprawka, głosowana odrębnie od reszty tekstu, mogła doprecyzowywać lub zmieniać jeden z tych mechanizmów - jednak została odrzucona, więc ostateczny kształt przepisu pozostał taki, jaki wyszedł z komisji.

Poprawkę zgłoszono w toku prac nad sprawozdaniem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka podczas trzeciego czytania. Z układu głosów wynika, że jej zwolennikami byli głównie posłowie PiS i Konfederacji - z dostępnych danych nie wynika jednak dokładnie, kto formalnie ją złożył ani jakie było jej pisemne uzasadnienie.

Bezpośrednio ta poprawka nie zmienia niczyjej sytuacji - została odrzucona, więc nic w projekcie się nie zmieniło w stosunku do wersji komisyjnej. Pośrednio jednak sprawa dotyczy każdego, kto publicznie krytykuje władzę, firmę albo osobę wpływową i może się obawiać pozwu mającego go zniechęcić do dalszych wypowiedzi - czyli dziennikarzy, blogerów, aktywistów, naukowców, ale też mieszkańców komentujących np. działania lokalnego inwestora czy urzędnika. To, w jakim kształcie ostatecznie uchwalono całą ustawę, decyduje o tym, jak skuteczna będzie ochrona takich osób przed sądowym zastraszaniem. Dokument nie podaje, ilu osób rocznie mogłoby z takiej ochrony skorzystać.

Głosowanie było stosunkowo bliskie: 203 głosy za, 228 przeciw, nikt się nie wstrzymał. Do przyjęcia potrzeba było 229 głosów, więc poprawka przepadła różnicą 25 głosów. Za głosowały niemal jednolicie kluby opozycyjne: PiS (177 za, 0 przeciw), Konfederacja (11 za), Konfederacja KP (3 za), a także Demokracja (4 za) i część posłów niezrzeszonych (4 za). Przeciw byli niemal jednomyślnie posłowie koalicji rządzącej: KO (147 przeciw), PSL-Trzecia Droga (30 przeciw), Lewica (19 przeciw), Centrum (15 przeciw) i Polska2050 (13 przeciw). Podział głosów pokrywa się dokładnie z podziałem na koalicję rządzącą i opozycję - żaden klub nie był wewnętrznie podzielony.

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji odnoszącej się do tej konkretnej poprawki. Ponieważ poprawka nr 2 nie przeszła, ustawa o ochronie osób uczestniczących w debacie publicznej trafiła do dalszych prac - a ostatecznie do uchwalenia - w kształcie zaproponowanym przez komisję, bez zmiany, o którą zabiegali wnioskodawcy. Zgodnie z opinią Rady Działalności Pożytku Publicznego dołączoną do dokumentów projektu, ochrona przewidziana w ustawie może w praktyce okazać się niewystarczająca - jeśli pozew przygotuje doświadczony prawnik, sąd może nie uznać go za oczywiście bezzasadny, a pozwany i tak będzie musiał bronić się przez lata i ponosić koszty pełnomocnika. Odrzucenie tej poprawki nie zmienia tej oceny ani w jedną, ani w drugą stronę - ostateczna skuteczność ochrony zależy od pełnego tekstu uchwalonej ustawy.

To głosowanie odbyło się podczas trzeciego czytania projektu na posiedzeniu Sejmu 15 maja 2026 r., tuż przed głosowaniem nad całą ustawą. Projekt przeszedł wcześniej przez pierwsze i drugie czytanie oraz dwukrotnie wracał do komisji. Ostatecznie ustawa została uchwalona, Senat wniósł poprawki przyjęte przez Sejm 29 maja 2026 r., a Prezydent podpisał ją 19 czerwca 2026 r.

Wynik 203:228 przy wymaganej większości 229 głosów pokazuje, że spór o kształt ochrony osób krytykujących władzę czy firmy w debacie publicznej był realny i przebiegał ściśle wzdłuż linii koalicja-opozycja, a nie w poprzek klubów. Opozycja (PiS, Konfederacja) głosowała jednolicie za poprawką, koalicja rządząca (KO, Polska2050, PSL-Trzecia Droga, Lewica, Centrum) równie jednolicie przeciw. Treść samej poprawki nie jest znana z dostępnych dokumentów, więc nie da się rzetelnie przedstawić merytorycznych argumentów obu stron w tej konkretnej sprawie.

Podział głosów był w tym przypadku bardzo czytelny i bez niespodzianek: cała opozycja (PiS, Konfederacja, Konfederacja KP) głosowała za poprawką, cała koalicja rządząca (KO, Polska2050, PSL-Trzecia Droga, Lewica, Centrum) - przeciw. Nie odnotowano głosów łamiących linię klubu ani wewnętrznych podziałów - każdy z wymienionych klubów głosował w komplecie w jedną stronę.