Umowa u notariusza da status osoby najbliższej

Sejm uchwalił rządowy projekt, który po raz pierwszy w Polsce daje parom żyjącym razem bez ślubu - w tym parom jednopłciowym, które dziś nie mają żadnej prawnej drogi do sformalizowania związku - możliwość podpisania umowy u notariusza i uzyskania statusu osoby najbliższej. To nie jest małżeństwo ani związek partnerski w rozumieniu prawa rodzinnego, tylko nowe, dodatkowe narzędzie: dzięki niemu partner będzie mógł np. dowiedzieć się o stanie zdrowia drugiej osoby w szpitalu albo mieszkać z nią bez prawnych wątpliwości. Głosowanie nad całością projektu zakończyło się jego przyjęciem.

• Powstaje nowa umowa u notariusza, którą mogą podpisać dwie osoby prowadzące wspólne życie - w tym pary jednopłciowe, które dziś nie mają żadnej prawnej drogi do sformalizowania związku.
• Osoby, które podpiszą taką umowę, zyskują status osoby najbliższej - mogą się na nią powołać np. w szpitalu, żeby uzyskać informację o stanie zdrowia partnera.
• Znika obowiązek płacenia podatku od darowizn i spadków między partnerami, którzy zawarli taką umowę - podobnie jak dziś działa to między małżonkami i najbliższą rodziną.
• Partnerzy zyskują prawo do wspólnego korzystania z mieszkania oraz możliwość ustanowienia pełnomocnictwa do załatwiania spraw za drugą osobę.
• Umowa nie daje automatycznego prawa do dziedziczenia - bez testamentu majątek po śmierci nadal trafia do rodziny, a nie do partnera.

Jeśli żyjesz z partnerem lub partnerką bez ślubu - a zwłaszcza jeśli jesteście parą jednopłciową, dla której małżeństwo w Polsce nie jest dziś możliwe - ta ustawa daje wam realne narzędzie prawne, którego wcześniej nie było. Jeśli trafisz do szpitala, umowa pozwoli partnerowi uzyskać informację o twoim stanie zdrowia. Jeśli chcecie przekazać sobie nawzajem majątek za życia, unikniecie podatku od darowizny. Dokument nie podaje, ile par mogłoby skorzystać z nowego rozwiązania ani jaka jest skala życia w związkach nieformalnych w Polsce - nie ma tu żadnych oficjalnych szacunków liczbowych. Osoby, które chcą zabezpieczyć dziedziczenie po sobie, nadal muszą spisać testament - sama umowa o wspólnym pożyciu tego nie zapewnia.

Dokument nie zawiera oszacowań kosztów wdrożenia ani liczby osób, które skorzystają z nowego rozwiązania - dostępny kontekst nie wskazuje na Ocenę Skutków Regulacji (OSR) z takimi danymi. Jakościowo: pary, które podpiszą umowę u notariusza, zyskują status osoby najbliższej i zwolnienie z podatku od darowizn i spadków między sobą, ale nie automatyczne prawo do dziedziczenia - to nadal wymaga testamentu. Notariusze będą musieli przygotować się do obsługi nowego typu umowy, a szpitale i urzędy - do uznawania nowego dokumentu jako dowodu bliskiej relacji. Ustawa nie zmienia przy tym przepisów regulujących małżeństwo.

Spór dotyczył głównie objęcia ustawą par jednopłciowych. Zwolennicy - KO, Polska2050, Lewica, koło Centrum - podkreślali, że dziś takie pary nie mają żadnej prawnej drogi do potwierdzenia bliskiej relacji, np. w szpitalu. Przeciwnicy z PiS i Konfederacji argumentowali, że nowy status to krok w stronę faktycznego uznania związków partnerskich bez zmiany definicji małżeństwa. Podział wewnątrz PSL-Trzeciej Drogi (24 za, 4 przeciw) pokazuje, że spór przebiegał także w obrębie koalicji rządzącej.