Kto pozwie krytyka władzy, zapłaci kaucję sądową

• Osoba pozwana za publiczną wypowiedź (tekst, komentarz, udział w proteście) będzie mogła poprosić sąd, by to osoba pozywająca wpłaciła kaucję na pokrycie jej kosztów obrony - dziś takiej możliwości nie ma.
• Sąd będzie musiał szybciej rozpatrzyć sprawę, jeśli uzna, że pozew służy głównie zastraszeniu, a nie faktycznemu dochodzeniu racji.
• Ochrona obejmie nie tylko zawodowych dziennikarzy, ale każdego, kto publicznie zabrał głos w sprawie mającej znaczenie społeczne - także zwykłego mieszkańca komentującego lokalną sprawę.

Dokument dostępny w kontekście nie podaje konkretnych kwot kaucji ani progów finansowych - o wysokości zdecyduje sąd indywidualnie w każdej sprawie.

Ta zmiana dotyczy każdego, kto publicznie krytykuje kogoś silniejszego od siebie. Jeśli jesteś dziennikarzem, blogerem albo naukowcem i dostaniesz pozew o odszkodowanie za tekst czy publikację - będziesz mógł poprosić sąd, by to strona pozywająca wpłaciła kaucję na twoją obronę. Jeśli jesteś zwykłym mieszkańcem, który skomentował publicznie działania lokalnego urzędnika, radnego czy inwestora, i w odpowiedzi dostałeś pozew o wysokie odszkodowanie - ta ustawa też cię obejmuje. Dokument nie podaje, ilu osób rocznie może skorzystać z tej ochrony ani ile pozwów-straszaków trafia dziś do sądów, ale ochrona dotyczy każdego, kto znajdzie się w takiej sytuacji.

Do dostępnego kontekstu nie dołączono Oceny Skutków Regulacji (OSR), więc nie można podać kwot kosztów ani oszczędności. Z treści projektu wynika jednak, kto zyska, a kto straci: osoby publicznie krytykujące władzę, firmy czy osoby wpływowe zyskują nowe narzędzie obrony przed pozwami-straszakami, w tym możliwość żądania kaucji od pozywającego. Osoby i instytucje, które dziś wytaczają takie pozwy w złej wierze, stracą - sąd będzie mógł zażądać od nich zabezpieczenia finansowego z góry, a sprawę rozpatrzy szybciej, co utrudni celowe przeciąganie procesu. Sądy będą musiały wdrożyć nową procedurę oceny, czy pozew jest próbą zastraszenia.

Spór dotyczył nie samej idei ochrony przed pozwami-straszakami, lecz raczej szczegółów projektu - świadczy o tym duża grupa wstrzymujących się w klubie PiS (59 osób), która nie chciała ani wprost poprzeć, ani odrzucić ustawy. Konfederacja i Konfederacja Korony Polskiej głosowały przeciw, co może sugerować obawy o zakres ochrony lub ryzyko nadużywania nowego mechanizmu kaucji. Sama idea ochrony dziennikarzy i obywateli przed zastraszającymi pozwami cieszyła się jednak szerokim poparciem większości klubów.

Największą niespodzianką jest zachowanie klubu PiS: 117 posłów zagłosowało za, ale aż 59 się wstrzymało, a 2 było przeciw - to znacznie mniej zdyscyplinowany wynik niż w pozostałych klubach, które głosowały niemal jednolicie za (KO, PSL-TD, Lewica, Centrum, Polska2050 - niemal 100% za). Przeciw byli głównie posłowie Konfederacji i Konfederacji Korony Polskiej oraz część klubu Demokracja.