Frankowicze: pozew wstrzymuje spłatę kredytu z automatu

Sejm zagłosował nad całością nowej ustawy, która ma przyspieszyć rozpatrywanie przez sądy spraw kredytów i pożyczek hipotecznych powiązanych z kursem franka szwajcarskiego (tzw. spraw frankowych). Ustawa nie zmienia zasad, według których sądy oceniają same umowy kredytowe - nie decyduje, czy dana umowa jest ważna czy nie. Wprowadza za to szereg usprawnień w samym sposobie prowadzenia procesu sądowego, tak aby sprawy frankowe, których w sądach są setki tysięcy, kończyły się szybciej i nie blokowały rozpatrywania innych spraw cywilnych. Głosowanie zakończyło się uchwaleniem ustawy przez Sejm.

• Wstrzymanie spłaty kredytu: dziś kredytobiorca musi złożyć do sądu osobny wniosek o zabezpieczenie, żeby nie płacić rat w trakcie procesu → po zmianie spłata jest wstrzymywana automatycznie, z mocy samego prawa, w chwili gdy bank otrzyma odpis pozwu.
• Rozprawy: dziś strona, która złożyła wniosek o wysłuchanie przed sądem, zwykle je otrzymuje → po zmianie sąd może mimo to rozpoznać sprawę bez rozprawy, na posiedzeniu niejawnym, informując strony o powodach i dając im czas na pisemne stanowisko.
• Skład sądu w apelacji: dziś sprawy frankowe w drugiej instancji rozpoznaje zwykle trzech sędziów → po zmianie orzeka jeden sędzia (trzech nadal możliwe w sprawach szczególnie zawiłych).
• Potrącenie wzajemnych długów: dziś bank musi zgłosić żądanie potrącenia bardzo wcześnie w procesie → po zmianie może to zrobić aż do zamknięcia rozprawy przed sądem drugiej instancji, co ma pozwolić rozliczyć całą sprawę w jednym postępowaniu zamiast w dwóch osobnych procesach.
• Zwrot części opłaty sądowej: osoba, która wycofa pozew lub apelację w ciągu 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie, odzyska połowę wniesionej opłaty sądowej, nawet jeśli zwykle by jej to nie przysługiwało.

Projekt złożył rząd (Ministerstwo Sprawiedliwości). Jak wynika z uzasadnienia, projekt powstał we współpracy z sędziami uczestniczącymi w pracach zespołu przygotowującego przepisy, a jego celem było odciążenie sądów zalanych masowym napływem spraw frankowych.

Zmiana dotyczy przede wszystkim osób spłacających lub które spłacały kredyt lub pożyczkę hipoteczną powiązaną z frankiem szwajcarskim i mają sprawę w sądzie przeciwko bankowi (a także ich spadkobierców czy poręczycieli). Według danych z uzasadnienia projektu, zebranych przez Ministerstwo Sprawiedliwości, na koniec pierwszego kwartału 2025 r. w polskich sądach toczyło się 195 770 takich spraw, a od 2017 r. do tego czasu wpłynęło ich łącznie 487 251. Jeśli masz pozew przeciwko bankowi w sprawie kredytu frankowego - po doręczeniu pozwu bankowi automatycznie przestajesz płacić raty do czasu prawomocnego wyroku, bez konieczności składania osobnego wniosku i czekania na jego rozpatrzenie. Jeśli jesteś bankiem będącym stroną takich spraw - masz obowiązek w ciągu 2 miesięcy od wejścia ustawy w życie poinformować biura informacji gospodarczej i podobne instytucje o wstrzymaniu spłat przez klientów, których wcześniej zgłosiłeś jako niespłacających. Pośrednio zmiana dotyczy też osób czekających na rozpatrzenie innych spraw cywilnych w sądach okręgowych i apelacyjnych - według uzasadnienia sprawy frankowe stanowiły na koniec I kwartału 2025 r. aż 75% spraw apelacyjnych czekających na rozpatrzenie w wybranych repertoriach, co spowalniało też inne postępowania.

Wynik: 230 głosów za, 175 przeciw, 23 wstrzymujących się - ustawa została uchwalona przy wymaganej większości zwykłej (176 głosów). Głosowanie przebiegało wyraźnie wzdłuż podziału koalicja-opozycja: Koalicja Obywatelska (153 za, 0 przeciw), Polska 2050 (11 za), PSL-Trzecia Droga (29 za, 1 przeciw), Lewica (20 za) i klub Centrum (14 za) głosowały niemal jednomyślnie za ustawą. Prawo i Sprawiedliwość głosowało niemal jednomyślnie przeciw (0 za, 172 przeciw). Konfederacja w całości wstrzymała się od głosu (0 za, 0 przeciw, 12 wstrzymujących się), podobnie mniejsza Konfederacja Korony Polskiej (3 wstrzymujące się).

Dokument nie zawiera odrębnej Oceny Skutków Regulacji z konkretnymi kwotami kosztów wdrożenia - projekt wskazuje jedynie, że zostanie skierowany do koordynatora takiej oceny. Na podstawie treści ustawy i uzasadnienia skutki są następujące: sądy okręgowe, apelacyjne i Sąd Najwyższy mają zyskać narzędzia do szybszego kończenia spraw frankowych (mniej rozpraw, jeden sędzia zamiast trzech w apelacji, możliwość odbierania zeznań na piśmie) - ma to skrócić kolejki także w innych sprawach cywilnych, bo według uzasadnienia sprawy frankowe pochłaniają nieproporcjonalnie dużo czasu sądów. Kredytobiorcy w toczących się sprawach przestają płacić raty z mocy prawa od dnia wejścia ustawy w życie, jeśli pozew już wcześniej doręczono bankowi, a dotychczasowe wnioski o zabezpieczenie roszczenia oraz zażalenia na te wnioski, jeszcze nierozpatrzone, zostaną z mocy prawa umorzone. Banki mają 2 miesiące na powiadomienie biur informacji gospodarczej o wstrzymaniu spłat przez klientów w toczących się sprawach, a te podmioty mają następnie miesiąc na wykreślenie negatywnych danych. Uzasadnienie wskazuje też efekt uboczny: krótszy czas trwania procesu oznacza niższe odsetki naliczane bankom za okres sporu, bo odsetki są rekompensatą za opóźnienie, a nie odrębną karą.

Był to trzeci, ostateczny etap prac w Sejmie (tzw. trzecie czytanie) - po tym głosowaniu ustawa została uchwalona przez Sejm. Projekt trafił do Sejmu w październiku 2025 r., przechodził przez komisje i dwukrotnie wracał do prac komisyjnych. Po głosowaniu ustawa trafiła do Senatu, który zajął stanowisko 25 czerwca 2026 r., a 26 czerwca 2026 r. przekazano ją Prezydentowi do podpisu.

Głosowanie miało czytelny podział polityczny: cała koalicja rządowa (KO, Polska 2050, PSL-Trzecia Droga, Lewica, Centrum) głosowała za ustawą, a Prawo i Sprawiedliwość niemal w całości przeciw. Konfederacja jako jedyny klub w pełni wstrzymała się od głosu. Materiały z głosowania nie zawierają uzasadnienia sprzeciwu PiS ani powodu wstrzymania się Konfederacji - nie da się więc rzetelnie przypisać im konkretnych zarzutów merytorycznych. Warto podkreślić, że sama ustawa - według uzasadnienia rządu - nie zmienia zasad, na jakich sądy oceniają ważność umów frankowych, a jedynie sposób prowadzenia procesu, więc spór w Sejmie dotyczył raczej oceny politycznej niż treści przepisów o kredytach.

Najbardziej rzucającym się w oczy zachowaniem jest to, że cała Konfederacja (12 osób) i cała Konfederacja Korony Polskiej (3 osoby) wstrzymały się od głosu, nie oddając ani jednego głosu za ani przeciw - to rzadka sytuacja, gdy klub w całości unika jednoznacznego opowiedzenia się po którejś ze stron. W klubie PSL-Trzecia Droga 1 osoba zagłosowała inaczej niż reszta klubu (przeciw, przy 29 głosach za), a w małym klubie Demokracja większość (1 przeciw, 2 wstrzymujące się) nie poparła ustawy, mimo że reszta koalicji rządowej głosowała jednolicie za.