Rządowy projekt ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego.

• Kto pozwie bank o kredyt frankowy, automatycznie przestaje mieć obowiązek spłacania rat od momentu doręczenia pozwu bankowi - bez składania osobnego wniosku do sądu o zabezpieczenie, a bank nie może z tego powodu wypowiedzieć umowy ani zgłosić klienta do baz dłużników.
• Sąd będzie mógł rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, czyli bez rozprawy, na podstawie samych dokumentów, nawet jeśli strona wnioskowała o rozprawę - musi jednak o tym poinformować strony i dać im czas na pisemne stanowisko.
• Bank i konsument będą mogli zgłaszać wzajemne potrącenie długów aż do zakończenia sprawy w drugiej instancji, a nie tylko na samym początku procesu jak dotychczas, co ma pozwolić rozliczyć się w jednym postępowaniu zamiast w dwóch osobnych sprawach.
• Sprawy frankowe w drugiej instancji (apelacje) rozpozna jeden sędzia zamiast dotychczasowych trzech, a proste decyzje kończące sprawę, na przykład przy cofnięciu pozwu, będzie mógł podjąć referendarz sądowy zamiast sędziego.
• Kto wycofa pozew albo apelację w ciągu pierwszych 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie, dostanie zwrot połowy zapłaconej opłaty sądowej, nawet jeśli sprawa jest już zaawansowana.

Ustawa dotyczy bezpośrednio osób, które zaciągnęły kredyt lub pożyczkę hipoteczną we frankach szwajcarskich i toczą (albo dopiero zaczynają) spór sądowy z bankiem - a według danych z uzasadnienia takich spraw czeka dziś w sądach blisko 196 tysięcy. Jeśli jesteś frankowiczem, który dopiero składa albo już złożył pozew: z chwilą doręczenia go bankowi automatycznie przestajesz mieć obowiązek spłacania rat, nie musisz w tym celu składać żadnego wniosku, a bank nie może cię za to zgłosić do baz dłużników ani wypowiedzieć umowy. Jeśli twoja sprawa frankowa toczy się już od dawna - nowe zasady, na przykład dłuższy czas na zgłoszenie potrącenia wzajemnych długów, obejmą też ciebie, nie tylko nowe pozwy. Jeśli masz kredyt złotówkowy albo waloryzowany do innej waluty niż frank - ustawa cię nie dotyczy, bo celowo ogranicza się wyłącznie do kredytów frankowych. Jeśli w ogóle nie masz kredytu frankowego, ale czekasz na rozstrzygnięcie zupełnie innej sprawy cywilnej w sądzie okręgowym lub apelacyjnym, na przykład rozwodowej albo spadkowej, możesz odczuć zmianę pośrednio - z uzasadnienia wynika, że sprawy frankowe zajmują dziś aż 75 procent wszystkich spraw czekających na rozpoznanie w sądach apelacyjnych i 44 procent w sądach okręgowych, więc ich przyspieszenie ma zwolnić miejsce także dla innych postępowań.

Do projektu nie dołączono pełnej Oceny Skutków Regulacji z wyliczeniami kosztów - jak wskazano w uzasadnieniu, projekt ma dopiero trafić do koordynatora takiej oceny. Z samego uzasadnienia wynika jednak, że skala problemu jest ogromna: od 2017 roku do sądów wpłynęło ponad 487 tysięcy spraw frankowych, a załatwiono dotąd niespełna 292 tysiące, więc prawie 196 tysięcy spraw wciąż czeka na rozstrzygnięcie. Dla banków oznacza to, że po pozwaniu przez klienta automatycznie tracą wpływy z rat kredytu aż do prawomocnego wyroku, a w większości spraw najpewniej przegrają - jak podaje resort sprawiedliwości, w pierwszym kwartale 2025 roku sądy oddaliły tylko 3 procent powództw frankowiczów. Dla sądów oznacza to mniej czasochłonnych wniosków o zabezpieczenie i zażaleń, które według szacunków samych sędziów stanowią dziś nawet 90 procent wszystkich zażaleń w niektórych wydziałach, co ma pozwolić skupić się na wydawaniu wyroków. Budżet może odczuć ubytek wpływów z opłat sądowych, bo przez pół roku od wejścia ustawy w życie zachęca ona do wycofywania pozwów i apelacji zwrotem połowy opłaty, jednak dokument nie podaje szacowanej kwoty tego ubytku.

Projekt sam przyznaje, że wprowadza wyjątki od ważnych zasad postępowania sądowego: prawa strony do rozpoznania sprawy na jawnej rozprawie oraz zasady, że w drugiej instancji orzeka skład trzech sędziów, a nie jeden. W uzasadnieniu rząd broni tych rozwiązań, tłumacząc, że sprawy frankowe są dziś na tyle powtarzalne i jednolicie rozstrzygane przez sądy - w pierwszym kwartale 2025 roku sądy oddaliły tylko 3 procent takich powództw - że skrócenie procedury nie powinno szkodzić jakości orzeczeń, a jednocześnie odciąży sądy kosztem innych, oczekujących w kolejce spraw. Krytycy takiego podejścia mogliby jednak wskazywać, że ograniczenie jawności i kolegialności osłabia gwarancje procesowe strony, nawet jeśli dotyczy spraw uznawanych za typowe.