Ustawa o AI idzie dalej - poprawka mniejszości odrzucona

Posłowie głosowali nad jednym z wniosków mniejszości zgłoszonych podczas ostatecznych prac nad ustawą o systemach sztucznej inteligencji - przepisami, które nakładają kontrolę na firmy i urzędy korzystające z algorytmów AI, na przykład przy rekrutacji pracowników, ocenie zdolności kredytowej czy obsłudze klientów. Sejm odrzucił tę propozycję stosunkiem 227 głosów przeciw do 205 za (5 wstrzymało się), co oznacza, że w ustawie zostaje zapis w brzmieniu wynegocjowanym przez komisję, a nie ten proponowany przez mniejszość.

Dokładna treść zapisu, którego dotyczył ten konkretny wniosek mniejszości, nie jest opisana w dostępnych materiałach - wiadomo tylko, że dotyczył punktu 12 sprawozdania komisji i został odrzucony. Poniżej najważniejsze zmiany, jakie wprowadza cała ustawa o systemach sztucznej inteligencji, do której należał ten zapis:

• Osoby prywatne korzystające z narzędzi AI wyłącznie do własnych, niezawodowych celów - nic się dla nich nie zmienia, bo taka sytuacja jest wprost wyłączona spod nowych przepisów.
• Firmy i urzędy wdrażające systemy AI np. do rekrutacji, oceny zdolności kredytowej czy obsługi klientów zaczną podlegać kontroli nowej Komisji.
• Przedsiębiorca będzie mógł wcześniej zapytać Komisję, czy jego system AI jest zgodny z prawem, ale za opłatą 150 zł od każdej sprawy.
• Obywatel, który uzna, że system AI naruszył jego prawa, będzie mógł złożyć skargę do tej Komisji.

Dla przeciętnego obywatela, który po prostu korzysta z AI w życiu prywatnym - na przykład z chatbota albo asystenta w telefonie - ta sprawa niczego nie zmienia, bo prywatne, niezawodowe użycie AI jest wyłączone spod nowych przepisów. Inaczej jest, jeśli jesteś klientem banku, sklepu internetowego albo załatwiasz sprawę w urzędzie korzystającym z systemu AI - jeśli uznasz, że taki system naruszył twoje prawa, na przykład przy ocenie zdolności kredytowej albo w rekrutacji do pracy, będziesz mógł złożyć skargę do nowej Komisji, a ta sprawdzi sprawę i może ukarać odpowiedzialną firmę. Jeśli prowadzisz firmę wdrażającą AI, czeka cię kontrola i możliwość zapytania Komisji o opinię za 150 zł od sprawy. Dokument nie podaje, ilu dokładnie obywateli czy firm obejmie ta kontrola.

Wynik był podzielony politycznie: 205 posłów za, 227 przeciw, 5 wstrzymało się - wniosek przepadł różnicą 22 głosów. Niemal cały klub PiS (177 za, 0 przeciw), Konfederacja (15 za) oraz Konfederacja KP (3 za) głosowały za wnioskiem. Przeciw był rządzący blok: KO (150 przeciw, tylko 3 za), Polska2050 (13 przeciw), Lewica (20 przeciw), PSL-TD (28 przeciw, 1 za) i Centrum (13 przeciw). Klub Razem wstrzymał się w całości (4 głosy).

Ponieważ wniosek mniejszości przepadł, w ustawie zostaje zapis w wersji rekomendowanej przez komisję - bez zmiany proponowanej przez mniejszość. Dokument nie zawiera osobnej Oceny Skutków Regulacji dla tego konkretnego zapisu. W praktyce, zgodnie z całą ustawą uchwaloną tego samego dnia: firmy i urzędy wdrażające AI będą podlegać kontroli nowej Komisji, a za wcześniejszą opinię o zgodności systemu z prawem zapłacą 150 zł od sprawy. Nowa Komisja będzie też musiała obsłużyć skargi obywateli i prowadzić kontrole - to dla niej oznacza nowe zadania i konieczność zbudowania struktury od podstaw.

Głosowanie pokazuje wyraźny podział polityczny: opozycja (PiS, Konfederacja) chciała zmienić zapis wypracowany w komisji, a rządząca koalicja (KO, Polska2050, Lewica, PSL-TD, Centrum) broniła wersji komisyjnej. Bez szczegółowej treści wniosku nie da się jednoznacznie ustalić, o co dokładnie spierały się strony - dostępne dane pokazują tylko układ sił, nie argumenty merytoryczne obu stron.

Widać kilka odstępstw od linii klubowej: w KO trzech posłów zagłosowało za wnioskiem, mimo że reszta klubu (150 osób) była przeciw. W PSL-TD jeden poseł zagłosował inaczej niż pozostałych 28 kolegów z klubu. Wśród posłów niezrzeszonych głosy rozłożyły się niemal po równo (3 za, 3 przeciw, 1 wstrzymujący), co pokazuje brak jednolitej linii w tej grupie.