Powstaje Komisja ds. AI - kontrole i kary dla firm

Sejm zdecydował o uchwaleniu ustawy, która po raz pierwszy w Polsce wprowadza system nadzoru nad sztuczną inteligencją. Ustawa nie dotyczy zwykłego korzystania z narzędzi AI w domu czy w pracy prywatnej - taki użytek został wprost wyłączony spod jej działania. Dotyczy za to firm i urzędów, które wdrażają systemy AI, na przykład do rekrutacji pracowników, oceny zdolności kredytowej czy obsługi klientów. Jeśli obywatel uzna, że taki system naruszył jego prawa, będzie mógł poskarżyć się do nowej, specjalnej instytucji kontrolnej.

• Powstaje nowa Komisja ds. systemów AI, która będzie kontrolować firmy wdrażające sztuczną inteligencję.
• Obywatel, który uzna, że system AI naruszył jego prawa (np. przy ocenie zdolności kredytowej albo rekrutacji), będzie mógł złożyć skargę do tej Komisji.
• Firma wdrażająca system AI będzie mogła wcześniej zapytać Komisję, czy jej rozwiązanie jest zgodne z prawem - za opłatą 150 zł od każdej sprawy.
• Zwykłe, prywatne korzystanie z narzędzi AI (np. do własnych celów) zostaje wprost wyłączone spod działania ustawy - dla większości obywateli nic się w tym zakresie nie zmienia.
• Firmy i urzędy stosujące AI w obszarach wrażliwych, jak rekrutacja, ocena kredytowa czy obsługa klientów, podlegają nowym obowiązkom i kontrolom.

Jeśli po prostu korzystasz z AI prywatnie - na przykład do pisania maili czy szukania przepisu na obiad - ta ustawa cię nie dotyczy, bo taki użytek jest wprost wyłączony spod jej działania. Inaczej jest, jeśli jesteś klientem banku, sklepu internetowego albo załatwiasz sprawę w urzędzie korzystającym z systemu AI - np. przy ocenie zdolności kredytowej, rekrutacji do pracy czy automatycznej obsłudze zgłoszeń. Jeśli uznasz, że taki system potraktował cię niesprawiedliwie, będziesz mógł złożyć skargę do nowej Komisji, a ta sprawdzi sprawę i w razie potrzeby ukarze odpowiedzialną firmę. Jeśli prowadzisz firmę wdrażającą AI w takich obszarach - czekają cię nowe obowiązki, kontrole i możliwość zapytania Komisji o zgodność rozwiązania z prawem za opłatą 150 zł od sprawy. Dokument nie podaje, ile firm czy obywateli obejmie to w praktyce.

Wynik niemal jednomyślny: 421 głosów za, tylko 3 przeciw i 18 wstrzymujących się. Za głosowały wszystkie duże kluby - PiS (178 za, 1 wstrzymanie), KO (153 za), PSL-TD (29 za), Polska2050 (14 za), Lewica (21 za) i Centrum (13 za). Jedyny głos sprzeciwu przyszedł od klubu Konfederacja_KP (3 głosy przeciw), a druga część ruchu - klub Konfederacja - w komplecie wstrzymała się od głosu (15 wstrzymań). Ustawa o AI zyskała więc poparcie ponad podziałami politycznymi, z wyjątkiem środowiska konfederackiego, które pozostało sceptyczne.

Kontekst przekazany do analizy nie zawiera Oceny Skutków Regulacji, więc nie można podać konkretnych kwot kosztów wdrożenia ani liczby objętych podmiotów. Jakościowo: od uchwalenia ustawy firmy i urzędy wdrażające systemy AI w obszarach takich jak rekrutacja, ocena zdolności kredytowej czy obsługa klientów będą podlegać kontroli nowej Komisji i będą mogły wcześniej zapytać ją o zgodność swojego rozwiązania z prawem za opłatą 150 zł od sprawy. Obywatele zyskują nową ścieżkę skargi, jeśli uznają, że system AI naruszył ich prawa. Ustawa czeka teraz na podpis Prezydenta - dopiero po jego złożeniu i publikacji faktycznie zacznie obowiązywać.

Widoczny jest rozłam w środowisku konfederackim: klub Konfederacja_KP głosował w komplecie przeciw ustawie (3 głosy), podczas gdy klub Konfederacja w komplecie wstrzymał się od głosu (15 głosów). To sugeruje różnicę zdań w tym środowisku co do regulacji AI, mimo że formalnie wywodzą się z podobnego zaplecza politycznego.