Do druku nr 1758 - opinia ZBP

Do Sejmu trafił projekt ustawy, który ma przyspieszyć i uprościć sądowe rozstrzyganie spraw o kredyty frankowe - czyli kredyty wzięte w złotych, ale powiązane z kursem franka szwajcarskiego. Publikowany dokument to nie sam projekt, tylko oficjalna opinia Związku Banków Polskich (organizacji zrzeszającej banki) do tego projektu. Banki uważają, że projekt w obecnej formie nie rozwiązuje najważniejszego sporu - jak rozliczać pieniądze między bankiem a klientem, gdy sąd uzna umowę za nieważną - i domagają się konkretnych poprawek.

• Banki chcą, żeby ustawa wprost przesądzała, że po unieważnieniu umowy kredytu stosuje się tzw. teorię salda: strona, która wpłaciła mniej, po prostu oddaje różnicę - bez osobnych pozwów o zwrot kapitału i o zwrot rat.
• Domagają się zapisu, że wyrok stwierdzający nieważność umowy wiąże wszystkich współkredytobiorców, nawet jeśli pozew złożył tylko jeden z nich.
• Proponują zawężenie przepisu o zawieszeniu spłat tak, by obejmował tylko raty kapitałowo-odsetkowe, a nie np. składki ubezpieczeniowe, których brak mógłby zaszkodzić klientowi.
• Chcą jasnego wskazania kursu franka (kurs średni Narodowego Banku Polskiego), według którego bank ma sprawdzać, czy klient spłacił już równowartość pożyczonego kapitału.
• Proponują wydłużenie czasu na przygotowanie się do nowych przepisów do minimum trzech miesięcy od ogłoszenia ustawy.

Projekt złożyła Rada Ministrów (rząd). To pismo to opinia Związku Banków Polskich - organizacji zrzeszającej banki - podpisana przez prezesa dr. Tadeusza Białka, z uwagami sektora bankowego.

Sprawa dotyczy przede wszystkim frankowiczów - osób, które wzięły kredyt mieszkaniowy powiązany z frankiem szwajcarskim i sądzą się dziś z bankiem o unieważnienie umowy. Jeśli masz taką sprawę w sądzie, to od tego, czy Sejm przyjmie poprawki ZBP, może zależeć, czy rozliczysz się z bankiem w jednym postępowaniu, czy będziesz musiał czekać na osobny pozew banku o zwrot pożyczonego kapitału. Jeśli już spłaciłeś bankowi więcej niż pożyczoną kwotę - a według ZBP dotyczy to ponad 90% toczących się spraw - teoria salda oznacza, że to bank musiałby oddać Ci różnicę bez dodatkowego procesu. Zmiana dotyczy też Twojej historii w bazach kredytowych: banki chcą, by w czasie sporu Twoje dane nie znikały z rejestrów, tylko były oznaczone jako „wstrzymane", co ma znaczenie dla Twojej zdolności kredytowej w przyszłości.

Do druku dołączono jak dotąd jedną opinię zewnętrzną - Związku Banków Polskich (ZBP), reprezentującego banki. ZBP ocenia projekt krytycznie: uważa, że mimo wcześniejszych poprawek nie realizuje on w pełni wyroku unijnego Trybunału Sprawiedliwości z 19 czerwca 2025 r. ani najnowszych, jednolitych postanowień Sądu Najwyższego, które od lipca do października 2025 r. jedenastokrotnie opowiedziały się za rozliczeniem netto (teorią salda). ZBP ostrzega też, że projekt może okazać się niezgodny z przyszłymi wyrokami unijnego Trybunału w trzech toczących się obecnie sprawach dotyczących potrącenia i pozwu wzajemnego, co grozi koniecznością szybkiej poprawki ustawy zaraz po jej uchwaleniu. Innych opinii instytucjonalnych (np. Prokuratora Generalnego, Sądu Najwyższego, stanowiska rządu) do tego druku w dostępnych materiałach nie ma.

Dokument, który tu opisujemy, to opinia banków, a nie sama ustawa - nie zawiera więc Oceny Skutków Regulacji (OSR). Ale ZBP podaje własne dane: na koniec sierpnia 2025 r. przed sądami toczyło się ponad 161 670 spraw o kredyty walutowe, z czego 65 178 (40%) było już w drugiej instancji, a banki musiały dodatkowo wytoczyć 53 362 osobne pozwy o zwrot kapitału. Jeśli Sejm przyjmie postulaty ZBP, liczba takich dodatkowych procesów mogłaby spaść, bo rozliczenie odbywałoby się w jednym postępowaniu - co oznaczałoby dla banków niższe koszty sądowe, a dla sądów mniej spraw do rozpoznania. Dla klientów spór przeniósłby się na inny grunt: zamiast walczyć o zwrot wszystkich wpłaconych rat, dochodziliby tylko różnicy ponad spłacony kapitał.

Projekt (druk 1758) przeszedł pierwsze czytanie 16 października 2025 r. i był modyfikowany po wyroku unijnego Trybunału z 19 czerwca 2025 r. Opinię ZBP Sejm otrzymał 26 listopada 2025 r.

Spór dotyczy tego, jak rozliczać pieniądze między bankiem a klientem po unieważnieniu umowy kredytu frankowego. Banki i część ostatnich postanowień Sądu Najwyższego opowiadają się za teorią salda - jednym rozliczeniem różnicy między wpłatami klienta a pożyczonym kapitałem. Do tej pory w polskich sądach dominowała jednak inna zasada - tzw. teoria dwóch kondykcji, w której obie strony dochodzą swoich roszczeń osobno, co bywa korzystniejsze dla klienta pod względem odsetek i czasu, kiedy odzyska pieniądze. ZBP twierdzi, że jedyne dotychczasowe orzeczenie idące pod prąd tej linii wydali tzw. neosędziowie i nie powinno się liczyć - co samo w sobie jest sporne i pokazuje, jak podzielone jest orzecznictwo w tej sprawie. Dodatkowo trzy powiązane sprawy czekają jeszcze na rozstrzygnięcie unijnego Trybunału Sprawiedliwości.