Sprawozdanie Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o rządowym projekcie ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim.

Projekt wprowadza zupełnie nową ustawę, która pozwala na utworzenie w województwie pomorskim wspólnej instytucji samorządowej - związku metropolitalnego - obejmującej Gdańsk, Gdynię, Sopot oraz sąsiednie gminy i powiaty silnie z nimi powiązane. Ma to rozwiązać problem braku wspólnego zarządzania sprawami, które nie mieszczą się w granicach jednej gminy, jak transport publiczny, planowanie przestrzenne czy ochrona środowiska na obszarze całej aglomeracji trójmiejskiej. Autorem projektu jest rząd, a wzorem - działający od 2017 roku związek metropolitalny w województwie śląskim. Nowa ustawa wymusza przy okazji zmiany w kilkudziesięciu innych ustawach, tak by przepisy o gminach, powiatach i województwach uwzględniały istnienie takiego związku.

• Powstaje nowy typ organu samorządowego - związek metropolitalny, który obowiązkowo obejmie Gdańsk, Gdynię i Sopot, a dobrowolnie mogą do niego dołączyć sąsiednie gminy i powiaty, pod warunkiem że cały obszar będzie liczyć co najmniej 1 milion mieszkańców.
• Związek dostanie własne źródło pieniędzy: 0,49% podatku PIT mieszkańców gmin należących do związku i 0,14% PIT mieszkańców pozostałych gmin z tych samych powiatów, a do tego coroczną obowiązkową składkę od gmin i powiatów wchodzących w jego skład.
• Związek przejmie realne zadania publiczne: planowanie i organizację transportu metropolitalnego, politykę rozwoju, ochronę środowiska i klimatu oraz ład przestrzenny, a opcjonalnie także np. finansowanie szkół wyższych, kultury czy gospodarki odpadami na swoim terenie.
• O utworzeniu związku i jego dokładnych granicach decyduje rząd w drodze rozporządzenia, ale dopiero po złożeniu wniosku przez Radę Miasta Gdańska, konsultacjach z mieszkańcami i uzyskaniu pozytywnej opinii od co najmniej 70% samorządów, które mają wejść w jego skład.
• Na start ustawa wprowadza limity finansowe na lata 2027-2029: dochody związku z udziału w PIT nie mogą przekroczyć 150 mln zł w 2027 r., 250 mln zł w 2028 r. i 500 mln zł w 2029 r., a wpływy ze składek gmin i powiatów są ograniczone odpowiednio do 5, 10 i 20 mln zł rocznie.

Projekt złożył rząd (Rada Ministrów) jako projekt rządowy. Sprawozdanie przygotowały wspólnie dwie komisje sejmowe - ds. administracji i spraw wewnętrznych oraz samorządu terytorialnego - rekomendując Sejmowi przyjęcie ustawy.

Jeśli mieszkasz w Gdańsku, Gdyni lub Sopocie, z automatu znajdziesz się na obszarze nowego związku metropolitalnego - ma on zająć się między innymi wspólnym planowaniem autobusów, tramwajów i pociągów metropolitalnych, więc w praktyce chodzi o lepiej dopasowane rozkłady jazdy między miastami, a nie o zmianę Twoich codziennych obowiązków czy nowe opłaty. Jeśli mieszkasz w gminie sąsiadującej z Trójmiastem, np. w powiecie kartuskim czy wejherowskim, Twoja gmina może - ale nie musi - dołączyć do związku, a zanim to się stanie, muszą odbyć się konsultacje społeczne, w których będziesz mógł się wypowiedzieć. Jeśli jesteś wójtem, burmistrzem, prezydentem miasta lub starostą w województwie pomorskim, Twoja jednostka samorządu terytorialnego - o ile wejdzie do związku - będzie musiała płacić coroczną składkę liczoną od wpływów z PIT, a w zamian zyska głos w zgromadzeniu związku oraz częściowe wspólne finansowanie inwestycji, np. w transport czy ochronę środowiska. Dla zwykłych mieszkańców spoza administracji samorządowej ustawa nie wprowadza żadnych nowych obowiązków ani opłat - zmienia się przede wszystkim to, kto organizuje niektóre usługi publiczne w regionie.

Do tego druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani wyników konsultacji społecznych - dokument zawiera wyłącznie tekst projektu ustawy przygotowany przez połączone komisje sejmowe.

Do druku nie dołączono odrębnej Oceny Skutków Regulacji, ale sama ustawa zawiera konkretne limity finansowe na start działania związku. W pierwszych trzech latach (2027-2029) łączne dochody związku z udziału w podatku PIT nie mogą przekroczyć 900 mln zł (150 mln zł w 2027 r., 250 mln zł w 2028 r., 500 mln zł w 2029 r.), a wpływy ze składek gmin i powiatów są ograniczone do 5 mln zł, 10 mln zł i 20 mln zł w kolejnych latach. Gminy i powiaty, które wejdą do związku, będą musiały płacić mu coroczną składkę, której wysokość zależy od dochodów danej jednostki z PIT. Przez 5 lat od utworzenia związek dostanie też dodatkową dotację z budżetu państwa, mającą zrekompensować koszty przejęcia organizacji części przewozów kolejowych. Największym kosztem będzie więc uruchomienie nowej instytucji i jej administracji po stronie państwa i samorządów, a nie bezpośrednie obciążenie zwykłych mieszkańców.

To wspólne sprawozdanie dwóch komisji sejmowych po pracach nad rządowym projektem, przygotowane przed dalszymi czytaniami w Sejmie. Wzorem jest związek metropolitalny działający w województwie śląskim od 2017 roku, do którego ustawa też wprowadza zmiany.