Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych oraz Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej o rządowym projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wsparcia przedsiębiorstw żeglugowych oraz stworzenia warunków ich funkcjonowania pod polską banderą.

Komisja Finansów Publicznych oraz Komisja Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej zaopiniowały rządowy projekt zmian w kilku ustawach, których celem jest wsparcie polskich firm żeglugowych i zachęcenie ich do pływania pod polską banderą. Projekt reformuje podatek tonażowy, doprecyzowuje zwolnienie podatkowe dla marynarzy i po raz pierwszy przyznaje marynarzom prawo do opłacanego przez armatora transportu medycznego z morza na ląd. Komisje rekomendują Sejmowi przyjęcie projektu.

• Powstaje nowy obowiązek armatora: jeśli marynarz dozna poważnego urazu lub poważnie zachoruje na morzu (złamanie, silne krwawienie, choroba zakaźna, ryzyko samobójstwa, silny ból), armator musi - na własny koszt - zorganizować transport do szpitala na lądzie; jeśli odmówi, zrobi to Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa i wystawi armatorowi rachunek.
• Zarobki marynarzy na statkach pod banderą unijną lub z Europejskiego Obszaru Gospodarczego w żegludze międzynarodowej nadal są zwolnione z polskiego podatku dochodowego - przepis zostaje doprecyzowany i rozszerzony o statki budujące i obsługujące instalacje morskie.
• Reforma podatku tonażowego: firma żeglugowa musi mieć co najmniej 60% pojemności floty pod banderą unijną (lub zobowiązać się do osiągnięcia tego progu w ciągu 5 lat); statek napędzany wyłącznie paliwami alternatywnymi płaci tylko 60% normalnej stawki; zarządcy cudzych statków - 30-50% stawki.
• Armator może kupować leki i wyroby medyczne do apteczki okrętowej w zwykłej aptece na podstawie specjalnego zapotrzebowania; przy lekach objętych szczególną kontrolą musi wcześniej poinformować Głównego Inspektora Farmaceutycznego, który ma 7 dni na ewentualny sprzeciw.
• Rośnie obowiązek dokumentowania śmierci marynarzy: kapitan zgłasza każdy zgon do Państwowej Komisji Badania Wypadków Morskich w ciągu 7 dni, a Komisja co roku przesyła raport o przyczynach zgonów do Międzynarodowego Biura Pracy.

Projekt złożył rząd. Główna motywacja to dostosowanie polskiego prawa do unijnych wytycznych dotyczących pomocy państwa dla sektora morskiego oraz zwiększenie konkurencyjności polskich firm żeglugowych przez zachęty do rejestrowania statków pod polską banderą.

Jeśli jesteś marynarzem pracującym na statku pod banderą unijną w żegludze międzynarodowej - Twoje zarobki są nadal zwolnione z polskiego podatku dochodowego. Co ważniejsze: jeśli złamiesz kość, doznasz poważnego oparzenia, zachorujesz zakaźnie lub będziesz w silnym bólu niemożliwym do opanowania na statku, armator musi teraz - na własny koszt - zapewnić Ci transport do szpitala na lądzie. Wcześniej takie prawo nie istniało wprost w polskim prawie.

Jeśli jesteś armatorem lub prowadzisz firmę żeglugową korzystającą z podatku tonażowego - czekają Cię nowe wymagania: musisz wykazać, że co najmniej 60% pojemności Twojej floty pływa pod banderą unijną. Zyskujesz za to prawo kupowania leków do apteczek okrętowych bezpośrednio w zwykłych aptekach. Firmy, które nie spełnią warunków, stracą prawo do preferencyjnego opodatkowania i będą musiały dopłacić różnicę do zwykłego podatku dochodowego - z odsetkami, przez nawet 10 lat wstecz.

Sprawozdanie komisji nie zawiera treści opinii zewnętrznych instytucji - dokument nie przytacza stanowisk Prokuratora Generalnego, Sądu Najwyższego, Narodowego Banku Polskiego ani organizacji branżowych. Opinie mogły być przedstawione na wcześniejszym etapie prac sejmowych, jednak nie są dostępne w tym dokumencie.

Ustawa wprost określa limit wydatków budżetu państwa na lata 2026-2035. W roku wejścia w życie (2026) skutek finansowy wyniesie 70 000 zł, w 2027 r. wzrośnie do 2 114 000 zł, a w kolejnych latach będzie wahał się między 14 000 zł (2029) a 3 038 000 zł (2033). Łącznie przez dekadę budżet przeznaczy na wdrożenie ustawy kilkanaście milionów złotych.

Marynarze zyskują realne nowe uprawnienie - prawo do transportu medycznego na koszt armatora - oraz jaśniejsze przepisy podatkowe. Firmy żeglugowe muszą dostosować strukturę bandery floty lub stracą preferencyjne opodatkowanie. Firmy, które bezprawnie korzystały z podatku tonażowego, będą zobowiązane do zwrotu nadpłaty z odsetkami - termin przedawnienia wynosi 10 lat. Przepisy zmieniające podatek dochodowy marynarzy i podatek tonażowy wchodzą w życie dopiero od 1 stycznia roku następującego po uzyskaniu pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej o zgodności tej pomocy z unijnymi zasadami - ta data nie jest jeszcze znana. Pozostałe zmiany (prawa marynarzy, apteki, ewidencja książeczek żeglarskich) zaczną obowiązywać po 30 dniach od ogłoszenia ustawy.

Projekt rządowy wpłynął do Sejmu X kadencji (druk 2549). Po pierwszym czytaniu skierowano go do Komisji Finansów Publicznych oraz Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, które przygotowały wspólne sprawozdanie. Ustawa wdraża unijne wytyczne dotyczące pomocy państwa dla sektora morskiego i dostosowuje polskie przepisy do Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy o pracy na morzu (MLC).