Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Grupa posłów proponuje zmianę ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, żeby prawo objęło sytuacje, w których jedna firma ma wyraźną przewagę nad drugą firmą, od niej zależną - nawet jeśli ta pierwsza nie jest liderem całego rynku. Dziś prawo zakazuje tylko nadużywania pozycji dominującej, czyli sytuacji, gdy firma kontroluje cały rynek. Nie obejmuje to np. lokalnego dostawcy uzależnionego od jednego dużego odbiorcy albo franczyzobiorcy zależnego od jednej sieci. Projekt wprowadza nowe pojęcie - przewagę kontraktową wobec konkretnego partnera biznesowego (kontrahenta) - i zakazuje jej nadużywania.

• Powstaje nowe pojęcie w prawie - względna pozycja dominująca, czyli sytuacja, w której jedna firma ma wyraźną przewagę nad drugą, zależną od niej firmą, nawet gdy nie kontroluje całego rynku.
• Zakazane będzie narzucanie nieuczciwych cen - zarówno rażąco wygórowanych, jak i rażąco zaniżonych - oraz odległych terminów płatności słabszemu partnerowi biznesowemu.
• Zakazane będzie też jednostronne zmienianie warunków umowy bez ważnego powodu oraz grożenie odwetem handlowym firmie, która korzysta ze swoich praw wynikających z umowy lub przepisów.
• Umowy albo ich fragmenty zawarte z naruszeniem nowego zakazu będą nieważne - w całości albo w odpowiedniej części.
• Zmiana zacznie obowiązywać trzy miesiące po ogłoszeniu ustawy.

Zmiana nie dotyczy bezpośrednio konsumentów robiących codzienne zakupy, ale uderza w praktyki biznesowe, które później mogą przekładać się na ceny i dostępność towarów. Najbardziej odczują ją mniejsi przedsiębiorcy uzależnieni od jednego silnego partnera handlowego.

Jeśli prowadzisz mały sklep albo punkt usługowy na zasadach franczyzy, zyskujesz nowe narzędzie przeciwko firmie, od której kupujesz licencję na markę, gdy ta jednostronnie zmienia warunki umowy albo grozi odwetem za korzystanie z twoich praw. Jeśli jesteś lokalnym dostawcą lub podwykonawcą dla dużej sieci handlowej, centrum handlowego albo dealerem samochodowym zależnym od importera czy producenta, będziesz mógł powołać się na nowy zakaz, gdy narzucane ci będą zaniżone ceny albo niekorzystne warunki płatności. W uzasadnieniu wspomina się też o lokalnych mediach uzależnionych od globalnych platform internetowych jako o grupie, która może skorzystać na zmianie.

Uzasadnienie nie zawiera osobnej, formalnej Oceny Skutków Regulacji (OSR), ale autorzy piszą wprost, że projekt nie powoduje kosztów dla budżetu państwa ani budżetów samorządów. Część firm mających przewagę kontraktową poniesie koszty dostosowania się do nowych zasad - przegląd umów oraz procedur zakupowych i sprzedażowych. Autorzy szacują, że rocznie do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) na podstawie nowych przepisów trafi jedynie kilkanaście spraw. Głównymi grupami, które mają skorzystać na zmianie, są małe i średnie firmy - jak podano w uzasadnieniu (za danymi Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości), ten sektor wytwarza około 45,3% polskiego PKB, a w 2023 r. w Polsce działało około 2,3 mln firm niefinansowych, z czego około 2,24 mln to mikroprzedsiębiorstwa.