Do druku nr 2289 - opinia SN

Opinię wydał Sąd Najwyższy — reprezentowany przez Pierwszą Prezes dr hab. Małgorzatę Manowską — na prośbę Kancelarii Sejmu działającej z upoważnienia Marszałka Sejmu. Opiniowany projekt pochodzi od rządu i dotyczy zmian w prawie pracy mających wzmocnić ochronę pracowników.

Jeśli jesteś pracownikiem, który doświadczył mobbingu lub molestowania w pracy — ta opinia dotyczy Cię bezpośrednio na kilka sposobów. Nowe, precyzyjniejsze definicje mają pomóc Ci udowodnić swoje racje przed sądem: zarówno Ty, jak i pracodawca będziecie operować tymi samymi pojęciami. Minimalne odszkodowanie za mobbing ma wynosić sześciokrotność minimalnej pensji — to konkretna gwarancja, która ma zniechęcać pracodawców do bierności wobec patologicznych zachowań w firmie. Jednak Sąd Najwyższy ostrzega, że przeniesienie Twojej sprawy do sądu rejonowego może oznaczać w praktyce dłuższe czekanie na wyrok — bo te sądy są już mocno obciążone, a sprawa o mobbing jest znacznie trudniejsza i bardziej czasochłonna niż typowa sprawa pracownicza. Jeśli jesteś pracodawcą, nowe przepisy oznaczają większe ryzyko finansowe z tytułu pozwów: wyższe minimalne odszkodowania i precyzyjniejsze definicje mogą zachęcać pracowników do częstszego dochodzenia roszczeń na drodze sądowej.

W tym przypadku Sąd Najwyższy jest sam instytucją wydającą opinię ekspercką. Sąd potwierdza, że projekt realizuje ważny cel społeczny — lepszą ochronę pracowników przed patologiami w miejscu pracy — i popiera kierunek zmian dotyczący precyzyjniejszych definicji. Jednak wskazuje szereg błędów wymagających korekty przed uchwaleniem ustawy. Najostrzejsza krytyka dotyczy propozycji przeniesienia spraw o mobbing i dyskryminację do sądów rejonowych: Sąd wprost stwierdza, że uzasadnienie projektu opiera się na błędnej przesłance — projektodawca twierdzi, że roszczenia dotyczące świadectw pracy są sprawami niemajątkowymi, podczas gdy Sąd Najwyższy konsekwentnie kwalifikuje je jako majątkowe. Sąd ostrzega ponadto, że projektowana zmiana może naruszyć konstytucyjne prawo obywatela do rozpatrzenia jego sprawy bez zbędnej zwłoki, realnie grożąc przeciążeniem sądów rejonowych — wbrew deklarowanemu celowi projektu.

Opinia Sądu Najwyższego nie jest wiążąca dla Sejmu — posłowie mogą ją zignorować i uchwalić projekt bez poprawek. Jednak waga zgłoszonych zarzutów jest poważna. Jeśli Sejm nie uwzględni zastrzeżeń dotyczących właściwości sądów, nowe przepisy będą pozostawać w oczywistej sprzeczności z obowiązującymi zasadami procedury cywilnej — co stworzy ryzyko sporów o to, który sąd jest właściwy do rozpatrzenia danej sprawy, i może skończyć się zaskarżeniem przepisów do Trybunału Konstytucyjnego. Projekt nie zawiera szacunków dotyczących liczby nowych spraw, które trafią do sądów rejonowych — sam projektodawca przyznaje jednak, że sprawy o mobbing są trudne dowodowo, a mimo to chce kierować je do sądów o mniejszym potencjale kadrowym. Dla pracowników paradoks byłby bolesny: nowe przepisy miały przyspieszyć dostęp do sprawiedliwości, a mogą go realnie wydłużyć przez przeciążenie sądów rejonowych.

Opinia wpłynęła do Sejmu 26 marca 2026 roku, w odpowiedzi na pismo Kancelarii Sejmu z 2 marca 2026 roku. Rządowy projekt zmian w prawie pracy dotyczący mobbingu i dyskryminacji jest na etapie opiniowania przez instytucje zewnętrzne przed pierwszym czytaniem sejmowym.

Najostrzejszym punktem spornym jest propozycja przeniesienia spraw o mobbing, dyskryminację i naruszenie godności pracownika z sądów okręgowych do sądów rejonowych. Projektodawca argumentuje, że ułatwi to pracownikom dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Sąd Najwyższy kontrargumentuje, że zmiana ta jest sprzeczna z obowiązującymi przepisami o właściwości sądów, opiera się na błędnej ocenie charakteru prawnego roszczeń pracowniczych oraz realnie zakorkuje sądy rejonowe złożonymi sprawami — zamiast pomagać poszkodowanym pracownikom, może paradoksalnie utrudnić im dostęp do szybkiej sprawiedliwości.