Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego.

Rząd proponuje zmiany w Kodeksie pracy, które na nowo definiują mobbing i dyskryminację w miejscu pracy - i znacząco podnoszą minimalne kwoty odszkodowań dla poszkodowanych pracowników. Projekt porządkuje przepisy obowiązujące od ponad 20 lat, przenosząc do ustawy wnioski z setek orzeczeń sądowych. Nowe przepisy mają sprawić, że ofiary mobbingu i dyskryminacji będą miały łatwiej dochodzić swoich praw przed sądem, a pracodawcy będą realnie zobowiązani do zapobiegania tym zjawiskom - nie tylko wtedy, gdy coś już się wydarzy, ale na co dzień.

• Minimalne zadośćuczynienie za mobbing rośnie do sześciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę - wcześniej była to jednokrotność.
• Pojawia się nowa kategoria: dyskryminacja przez skojarzenie (np. gorsze traktowanie, bo masz niepełnosprawne dziecko lub partnera innej narodowości) i dyskryminacja przez założenie (gdy pracodawca mylnie uważa, że należysz do jakiejś grupy). Dotąd takie sytuacje nie były wprost chronione w Kodeksie pracy.
• Za jednorazową dyskryminację minimalne zadośćuczynienie to jednokrotność minimalnego wynagrodzenia; za wielokrotną dyskryminację - co najmniej trzykrotność.
• Firmy zatrudniające co najmniej 9 pracowników muszą opracować pisemne procedury przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji w ciągu 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie.
• Wszystkie sprawy pracownicze dotyczące mobbingu, dyskryminacji i naruszenia dóbr osobistych trafiają wyłącznie do sądów rejonowych - niezależnie od kwoty roszczenia, co upraszcza i przyspiesza dostęp do wymiaru sprawiedliwości.

Projekt złożył rząd. Z uzasadnienia wynika, że motywacją jest dostosowanie przepisów do ponad 20-letniego dorobku orzecznictwa sądowego oraz realna poprawa ochrony pracowników przed przemocą w miejscu pracy.

Jeśli doświadczasz mobbingu w pracy - powtarzającego się nękania, zastraszania, wykluczania z zespołu czy ciągłego poniżania - nowe przepisy dają ci prawo do zadośćuczynienia wynoszącego co najmniej sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. To znacznie więcej niż dotychczasowa minimalna kwota, która wynosiła tylko jednokrotność.

Jeśli jesteś rodzicem dziecka z niepełnosprawnością, masz partnera innej narodowości lub chorego rodzica, a pracodawca z tego powodu gorzej cię traktuje - nowe przepisy wprost obejmują takie sytuacje jako dyskryminację przez skojarzenie i dają ci prawo do odszkodowania lub zadośćuczynienia. Do tej pory taka ochrona w Kodeksie pracy nie była wyraźnie zapisana.

Jeśli zgłosiłeś mobbing lub dyskryminację, a pracodawca zwolnił cię lub pogorszył ci warunki pracy w odwecie - masz wyraźną ochronę i prawo do zadośćuczynienia, nawet jeśli ostatecznie okaże się, że pierwotne naruszenie nie zostało potwierdzone przez sąd (pod warunkiem, że działałeś w dobrej wierze). Dotyczy to też pracowników, którzy wsparli koleżankę lub kolegę w dochodzeniu praw.

Jeśli prowadzisz firmę zatrudniającą co najmniej 9 osób - masz 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie, żeby wprowadzić lub zaktualizować wewnętrzne procedury antymobbingowe i antydyskryminacyjne w regulaminie pracy. Mają one powstać wspólnie z pracownikami lub ich przedstawicielami.

Do projektu nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani wyników konsultacji społecznych - treść dokumentu obejmuje wyłącznie projekt ustawy i uzasadnienie rządowe, bez załączonych stanowisk Sądu Najwyższego, Prokuratury Generalnej, Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), organizacji pracodawców ani związków zawodowych.

Pełna Ocena Skutków Regulacji (OSR) nie została dołączona do dostępnej treści projektu - uzasadnienie odsyła do formularza OSR bez podawania konkretnych szacunków finansowych. Na podstawie treści projektu można jednak wskazać następujące praktyczne skutki:

Dla pracowników: wyższe minimalne kwoty zadośćuczynienia za mobbing (6-krotność) i za wielokrotną dyskryminację (3-krotność minimalnego wynagrodzenia) tworzą silniejszą zachętę do dochodzenia praw przed sądem. Bardziej przejrzysta definicja mobbingu - rezygnacja z wymogu „długotrwałości" na rzecz „uporczywości" - może ułatwić wygranie sprawy. Nowe typy dyskryminacji (przez skojarzenie i przez założenie) rozszerzają krąg chronionych osób.

Dla pracodawców: firmy zatrudniające 9 lub więcej osób muszą w ciągu 6 miesięcy opracować lub zaktualizować procedury antymobbingowe. Pracodawca, który wypłacił odszkodowanie za mobbing, może teraz żądać zwrotu tej kwoty od osoby, która mobbingu faktycznie się dopuściła - np. od przełożonego. Wyższe minimalne kwoty zadośćuczynienia oznaczają wyższe ryzyko finansowe dla firm, które nie zapobiegają mobbingowi.

Dla sądów: wszystkie sprawy o mobbing, dyskryminację i naruszenie dóbr osobistych pracownika będą rozpatrywane przez sądy rejonowe - niezależnie od wartości roszczenia. Może to zwiększyć liczbę spraw w tych sądach.

Ustawa wchodzi w życie 21 dni od ogłoszenia. Nowe przepisy stosuje się też do mobbingu i dyskryminacji, które rozpoczęły się przed wejściem ustawy w życie, ale trwają nadal po tej dacie. Toczące się już sprawy sądowe są dokończone według starych przepisów proceduralnych.

Rządowy projekt ustawy na etapie prac przygotowawczych. Zmienia jednocześnie dwie ustawy: Kodeks pracy oraz Kodeks postępowania cywilnego. Projekt nawiązuje do wieloletniego dorobku orzecznictwa sądów pracy i Sądu Najwyższego.