Do druku nr 2289 - opinia KIRP

Projekt złożył rząd. Celem — według uzasadnienia — jest zaktualizowanie przepisów zgodnie z dorobkiem orzecznictwa i nauki o zarządzaniu oraz psychologii pracy. Zmiana nie wynika z obowiązku unijnego — to krajowa decyzja ustawodawcza.

Jeśli jesteś pracownikiem doświadczającym mobbingu lub dyskryminacji, projekt daje więcej konkretnych narzędzi: lista przykładów mobbingowych zachowań ułatwi ocenę sytuacji, a minimalne odszkodowanie gwarantuje, że sąd nie zasądzi symbolicznej sumy. Jednocześnie pamiętaj, że będziesz musiał wstępnie uprawdopodobnić swoje zarzuty — warto zebrać dowody (świadków, wiadomości, dokumenty) zanim złożysz sprawę do sądu.

Jeśli jesteś pracodawcą — czeka Cię nowy obowiązek formalny: stworzenie dokumentu opisującego procedury antymobbingowe. Projekt daje czas na przygotowanie. Ryzyko finansowe wyraźnie rośnie: minimalna kwota odszkodowania za udowodniony mobbing jest sztywno określona i może być znacząca nawet w lżejszych przypadkach — na co wprost wskazuje KIRP.

Jeśli prowadzisz małą firmę — obowiązek regulaminu dotyczy Cię tak samo jak dużego pracodawcy, co wiąże się z dodatkowym nakładem pracy formalnej i ewentualną pomocą prawnika przy jego sporządzeniu.

Krajowa Izba Radców Prawnych (KIRP), za pośrednictwem Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji, przygotowała szczegółową analizę projektu. Eksperci co do zasady popierają intencję zmiany prawa, uznając, że dyskryminacja i mobbing są realnym problemem społecznym — jednak kilka konkretnych przepisów oceniają krytycznie lub postulują ich poprawę.

Za pozytywne rozwiązania KIRP uznaje: obowiązek wstępnego uprawdopodobnienia zarzutów przez pracownika (może ograniczyć bezpodstawne sprawy), nowe, bardziej szczegółowe ujęcie mobbingu z katalogiem przykładów oraz wyraźne wskazanie, że sprawcą mobbingu może być też podwładny. Za błędne lub kontrowersyjne KIRP ocenia: dwa nowe rodzaje dyskryminacji (przez założenie i przez skojarzenie) jako zbędne — sądy już je stosowały bez osobnych przepisów, a ich dodanie może tylko zwiększyć liczbę sporów; minimalne odszkodowanie za mobbing na poziomie sześciu pensji minimalnych jako nadmierne i pozbawiające sąd możliwości dostosowania kwoty do skali krzywdy; niejasne przepisy nakładające na pracodawcę obowiązek „wsparcia ofiar" bez określenia, co to konkretnie oznacza (np. czy obejmuje finansowanie pomocy psychologicznej); przepis zobowiązujący sąd do każdorazowej oceny innych naruszeń dóbr osobistych w sprawach o mobbing — zdaniem ekspertów jest to sprzeczne z zasadą, że sąd nie może orzekać o czymś, czego strona nie żądała. Najostrzej KIRP sprzeciwia się zmianom w procedurze sądowej przenoszącym pracownicze sprawy o naruszenie dóbr osobistych do sądów rejonowych — eksperci postulują całkowite wykreślenie tych zmian z projektu.

Projekt nie zawiera pełnej Oceny Skutków Regulacji z konkretnymi szacunkami finansowymi. Na podstawie treści projektu i opinii KIRP można wskazać następujące praktyczne skutki:

Dla pracowników: w razie wygranej sprawy o mobbing gwarantowane jest minimalne zadośćuczynienie równe sześciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę — konkretna wysokość zależy od poziomu pensji minimalnej obowiązującej w chwili wypłaty. Nowe przepisy ułatwiają identyfikację mobbingu, ale wymagają od pracownika wstępnego uprawdopodobnienia zarzutów już na etapie sprawy.

Dla pracodawców: nowy obowiązek formalny — stworzenie regulaminu antymobbingowego — wymaga nakładu pracy i prawdopodobnie pomocy prawnika. Ryzyko finansowe w sporach pracowniczych rośnie ze względu na sztywne minimum odszkodowania. Projekt daje określony czas na przygotowanie się do zmian.

Dla sądów pracy: KIRP ostrzega, że nowe, nieprecyzyjne przepisy mogą zwiększyć liczbę sporów sądowych. Proponowana zmiana właściwości sądów w sprawach o dobra osobiste pracownika (jeśli zostanie utrzymana) wpłynie na organizację pracy całego wymiaru sprawiedliwości.

Jest to rządowy projekt zmiany Kodeksu pracy i Kodeksu postępowania cywilnego skierowany do Sejmu. Opinia KIRP wpłynęła do Sejmu w marcu 2026 roku. Projekt nie wdraża żadnej dyrektywy unijnej — jest krajową inicjatywą opartą na analizie orzecznictwa i doktryny prawa pracy.

Projekt budzi kilka poważnych kontrowersji. Minimalne odszkodowanie za mobbing na poziomie sześciu pensji minimalnych jest kwestionowane przez KIRP jako nadmierne i odbierające sądom swobodę dopasowania kwoty do faktycznej krzywdy — istnieje ryzyko, że w lżejszych sprawach zasądzona suma będzie nieproporcjonalnie wysoka. Nowe formy dyskryminacji (przez założenie i przez skojarzenie) są uznawane przez ekspertów za zbędne, bo orzecznictwo już je obejmowało bez osobnych przepisów — mogą za to prowokować nadużycia i zwiększyć liczbę bezzasadnych spraw. Przeniesienie pracowniczych spraw o dobra osobiste do sądów rejonowych zamiast okręgowych jest przez KIRP jednoznacznie odrzucane — eksperci wskazują, że dobra osobiste pracownika są tożsame z dobrami osobistymi każdego innego obywatela i nie ma uzasadnienia dla osobnej ścieżki sądowej. Wreszcie — obowiązek sądu do oceny innych naruszeń dóbr osobistych w każdej sprawie o mobbing jest zdaniem KIRP sprzeczny z fundamentalnymi zasadami procesu cywilnego, gdyż sąd nie może orzekać ponad żądanie stron.