Do druku nr 2289 - opinia KRS

Rząd zaproponował zmiany w prawie pracy i procedurze sądowej, które mają wzmocnić ochronę pracowników doświadczających mobbingu. Projekt chce m.in. wprowadzić minimalną ustawową kwotę odszkodowania za mobbing oraz zobowiązać sądy do badania naruszeń godności pracownika nawet wtedy, gdy pracownik sam o to nie wnioskował. Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) - instytucja czuwająca nad niezawisłością sądów w Polsce - ocenia projekt negatywnie w trzech kluczowych punktach i ostrzega, że może on prowadzić do nieoczekiwanych skutków dla bezstronności wymiaru sprawiedliwości.

• Projekt wprowadza minimalny próg zadośćuczynienia za mobbing: sąd byłby zobowiązany zasądzić pracownikowi co najmniej sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę - nawet jeśli doznana krzywda jest mniejsza lub pracownik wnioskował o niższe odszkodowanie.
• Sądy dostałyby obowiązek badania z własnej inicjatywy, czy oprócz mobbingu doszło do naruszenia innych dóbr osobistych pracownika (jak godność czy dobre imię) - niezależnie od tego, czego pracownik żąda w pozwie.
• Sprawy pracownicze o charakterze niemajątkowym (np. o ochronę dóbr osobistych w miejscu pracy) miałyby obowiązkowo trafiać do sądów rejonowych zamiast - jak dotychczas w podobnych sprawach - do sądów okręgowych.

Projekt pochodzi od rządu. Opinię wystawiła Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) - podpisała ją Przewodnicząca KRS sędzia Dagmara Pawełczyk-Woicka, a pismo do Sejmu przesłał wiceprzewodniczący sędzia Rafał Puchalski. KRS oceniła projekt negatywnie w zakresie swoich uprawnień dotyczących ochrony niezawisłości sędziowskiej.

Jeśli jesteś pracownikiem, który doświadczył mobbingu - projekt gwarantuje Ci minimalną kwotę odszkodowania bez względu na to, ile zażądasz w pozwie. To brzmi jak wzmocnienie Twojej pozycji, ale KRS ostrzega: sztywny próg może sprawić, że sąd przyzna kwotę niedostosowaną do realnej krzywdy, co może być kwestionowane przez pracodawcę w wyższej instancji i wydłużyć sprawę.

Jeśli jesteś pracodawcą pozwanym za mobbing - Twoje ryzyko finansowe rośnie, bo minimalna kwota zasądzona przez sąd jest ustalona ustawowo. Co więcej, sąd mógłby z własnej inicjatywy zbadać naruszenia, których pracownik nawet nie zgłosił w pozwie, rozszerzając zakres sprawy nieoczekiwanie dla obu stron. Dokument nie podaje szacunków, ilu pracowników lub pracodawców dotknęłyby zmiany.

Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) jest jedyną instytucją, której opinia jest dostępna w tym dokumencie, i zgłasza trzy poważne zastrzeżenia. Przeniesienie skomplikowanych spraw pracowniczych (o ochronę dóbr osobistych) z sądów okręgowych do rejonowych obniży - zdaniem KRS - poziom ochrony prawnej, bo sądy okręgowe skupiają sędziów z większym doświadczeniem orzeczniczym. Narzucenie minimalnej kwoty zadośćuczynienia za mobbing ogranicza swobodę orzekania i może prowadzić do wyroków niedostosowanych do konkretnych okoliczności - KRS podkreśla, że żaden inny przepis w polskim prawie cywilnym nie zna podobnego ograniczenia dolnego progu zadośćuczynienia za krzywdę. Najbardziej krytycznie Rada ocenia obowiązek badania przez sąd z urzędu naruszeń, których pracownik nie zgłosił: sąd stałby się faktycznym reprezentantem powoda zamiast niezawisłym arbitrem, co KRS określa jako odejście od zasady bezstronności na rzecz modelu, w którym to sąd - nie strona - formułuje roszczenia i zbiera dowody.

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - nie podano szacunków liczby spraw, kosztów dla sądów ani liczby pracowników, których dotknęłyby zmiany. Na podstawie treści projektu i opinii KRS można wskazać następujące skutki: pracownicy ofiary mobbingu zyskają gwarancję wyższego odszkodowania, ale sąd może orzec o naruszeniach, których sami nie zgłosili, co może być zarówno pomocą, jak i zaskoczeniem; pracodawcy poniosą wyższe ryzyko finansowe, bo dolna granica zasądzonej kwoty jest ustalona ustawowo bez względu na skalę faktycznej krzywdy; sądy rejonowe przejmą nowe kategorie spraw i nowe obowiązki dowodowe, co może zwiększyć ich obciążenie. KRS ostrzega, że skutkiem ubocznym może być naruszenie praw pozwanego, gdy sąd orzeka ponad żądania zgłoszone w pozwie.

Projekt jest na etapie konsultacji sejmowych - KRS wydała opinię 12 marca 2026 r. w odpowiedzi na pismo z 2 marca 2026 r. Dokument nie zawiera informacji o wcześniejszych próbach uregulowania tego zagadnienia.

Projekt budzi realne kontrowersje proceduralne i merytoryczne. KRS stoi na stanowisku, że propozycja, by sąd z własnej inicjatywy badał naruszenia dóbr osobistych pracownika ponad żądania pozwu, łamie fundamentalną zasadę polskiego procesu cywilnego - sąd nie może orzekać o czymś, o co nikt nie prosił. Krytycy mogą też wskazywać, że narzucenie minimalnej kwoty zadośćuczynienia zaburza zasadę indywidualizacji wyroku do konkretnej sytuacji. Zwolennicy zmian - niereprezentowani w tym dokumencie - mogliby argumentować, że mobbing jest trudny do udowodnienia, a ofiary często nie zgłaszają wszystkich naruszeń z obawy przed długim i kosztownym postępowaniem; silniejsza ochrona z mocy prawa wyrównuje realną dysproporcję sił między pracownikiem a pracodawcą.