Sprawozdanie Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw.

Projekt, nad którym pracowała Komisja Edukacji i Nauki, wprowadza do prawa oświatowego pierwszy w historii spisany katalog praw, wolności i obowiązków ucznia oraz tworzy zupełnie nową instytucję - Rzecznika Praw Uczniowskich, działającego na czterech szczeblach: krajowym, wojewódzkim, gminnym lub powiatowym oraz szkolnym. Komisja zakończyła prace nad rządowym projektem i rekomenduje Sejmowi przyjęcie ustawy w przedłożonym brzmieniu, które wprowadza też nowy system kar dla uczniów i procedurę odwoławczą od tych kar.

• Wpisuje do ustawy prawa ucznia (godność, prywatność, ochrona wizerunku, wolność od przemocy i dyskryminacji, wybór stroju i wyglądu) oraz jego obowiązki (frekwencja, kultura zachowania, zakaz strojów nawołujących do nienawiści).
• Wprowadza nowe kary szkolne - pisemne upomnienie, naganę, przeniesienie do innej szkoły lub skreślenie z listy uczniów - z prawem do wysłuchania, obrony i odwołania w ciągu 7 dni.
• Tworzy sieć rzeczników praw uczniowskich: krajowego, wojewódzkich (fakultatywnie też gminnych i powiatowych) oraz szkolnego w każdej szkole.
• Pozwala uczniom mieć przy sobie przedmioty osobiste (np. telefon), chyba że zagrażają bezpieczeństwu lub wiążą się z alkoholem, papierosami czy narkotykami.

Projekt przygotował rząd, a w Sejmie referuje go Komisja Edukacji i Nauki. Z treści przepisów wynika, że celem jest wzmocnienie ochrony praw uczniów przez stworzenie instytucji, które będą monitorować ich przestrzeganie i przyjmować skargi bezpośrednio od uczniów.

Jeśli masz dziecko w szkole podstawowej lub ponadpodstawowej, zyska ono spisane prawo m.in. do ochrony wizerunku i możliwość złożenia bezpłatnej, nieformalnej skargi do szkolnego, a w razie potrzeby wojewódzkiego lub krajowego rzecznika. Jeśli dziecko naruszy szkolne zasady, może zostać ukarane - od upomnienia po przeniesienie do innej szkoły - ale zawsze z prawem do obrony i odwołania. Jeśli jesteś nauczycielem opiekującym się samorządem uczniowskim, z mocy ustawy staniesz się dodatkowo szkolnym rzecznikiem praw uczniowskich, z nowymi obowiązkami.

Do tego dokumentu nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani stanowisk konsultacyjnych - sprawozdanie komisji zawiera wyłącznie ostateczny, przyjęty tekst projektu ustawy.

Ustawa określa górny limit wydatków budżetu państwa na funkcjonowanie nowych rzeczników: od ok. 366 tys. zł w 2026 r., przez 5,38 mln zł w 2027 r., po niemal 7 mln zł rocznie w 2035 r. Koszty pokrywa budżet centralny z części, którą dysponuje minister edukacji; jeśli wydatki zaczną przekraczać limit, resort ma je ograniczać. Szkoły dostaną też obowiązek dostosowania swoich statutów do nowych przepisów do 31 października 2026 r.

Rządowy projekt trafił do Sejmu wiosną 2026 r. i został skierowany do Komisji Edukacji i Nauki. Ten dokument to sprawozdanie komisji z 19 maja 2026 r., rekomendujące Sejmowi przyjęcie ustawy - kolejny krok to drugie czytanie na posiedzeniu plenarnym.