Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o komisyjnym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze.

Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka kończy prace nad projektem, który sama przygotowała (tzw. projekt komisyjny), i rekomenduje Sejmowi jego przyjęcie. Dokument w kompleksowy sposób zmienia zasady działania samorządu adwokackiego - od tego, kto i jak finansuje izby adwokackie, przez wygląd stroju urzędowego adwokata, po zupełnie nowe kary za podszywanie się pod ten zawód. To nie jest kosmetyczna poprawka - zmienia się kilkadziesiąt przepisów naraz.

• Powstaje jawny, dostępny online Krajowy Rejestr Adwokatów i Aplikantów Adwokackich - każdy będzie mógł sprawdzić w internecie, czy dana osoba faktycznie ma prawo wykonywać zawód adwokata.
• Wprowadza się nowe kary - grzywnę od 5 000 do 200 000 złotych - dla osób, które bezprawnie tytułują się „adwokatem”, zakładają „kancelarię adwokacką” albo posługują się godłem lub strojem adwokata, choć nim nie są.
• Adwokat wykonujący obowiązki zawodowe zyskuje ochronę prawną taką, jaką ma dziś urzędnik publiczny, na przykład w razie napaści słownej lub fizycznej związanej z jego pracą.
• Powstaje szczegółowa procedura orzekania o niezdolności adwokata do wykonywania zawodu (np. z powodu choroby) - z limitem czasu na jej zakończenie (co do zasady 6 miesięcy) i ochroną danych o jego zdrowiu.
• Izby adwokackie i Naczelna Rada Adwokacka będą mogły obradować zdalnie lub w trybie mieszanym (stacjonarno-zdalnym), a nie tylko w sali jak dotychczas.

Projekt zgłosiła sama Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka jako projekt komisyjny, a sprawozdanie z prac nad nim przedstawia Sejmowi. Celem, wynikającym z treści dokumentu, jest uporządkowanie i uwspółcześnienie przepisów o adwokaturze, w tym dostosowanie ich do unijnych przepisów o ochronie danych osobowych (RODO) oraz do praktyki cyfrowej i zdalnej pracy organów samorządu.

Dla zdecydowanej większości obywateli, którzy nie mają nic wspólnego z zawodem prawniczym, dokument ma znaczenie głównie pośrednie - reguluje wewnętrzne sprawy samorządu adwokackiego. Ale kilka zmian dotyka wprost każdego, kto kiedykolwiek korzysta lub będzie korzystać z pomocy prawnej. Jeśli szukasz adwokata i chcesz się upewnić, że osoba, z którą rozmawiasz, naprawdę ma uprawnienia - nowy jawny rejestr internetowy pozwoli to sprawdzić w kilka sekund. Jeśli trafisz na kogoś, kto podaje się za adwokata albo prowadzi „kancelarię adwokacką”, nie będąc do tego uprawnionym - grozi mu teraz konkretna grzywna, co ma zniechęcać do oszukiwania klientów. Jeśli twój adwokat w trakcie prowadzenia twojej sprawy poważnie zachoruje lub straci zdolność do pracy - izba adwokacka będzie mogła szybciej i w bardziej uporządkowany sposób orzec o jego niezdolności i wyznaczyć zastępstwo, tak by twoja sprawa nie ucierpiała.

Do druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani wyników konsultacji społecznych.

Dokument nie zawiera osobnej Oceny Skutków Regulacji z wyliczonymi kwotami. Z treści projektu wynika jednak, że główny ciężar zmian spadnie na samorząd adwokacki - izby adwokackie i Naczelną Radę Adwokacką, które będą musiały w ciągu 6 miesięcy od wejścia przepisów w życie dostosować swoje regulaminy, uruchomić jawny rejestr internetowy oraz wdrożyć nowe zasady ochrony danych, w tym danych o zdrowiu adwokatów. Dla klientów kancelarii adwokackich efektem ma być większa przejrzystość (łatwiejsza weryfikacja uprawnień) oraz ochrona przed osobami bezprawnie podającymi się za adwokatów. Większość przepisów wejdzie w życie po 14 dniach od ogłoszenia, ale część - dotycząca m.in. zdalnych posiedzeń organów adwokatury oraz zmian w komisji kwalifikacyjnej dla kandydatów na aplikację - zacznie obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 r.

Dokument to sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka z prac nad komisyjnym projektem zmiany ustawy Prawo o adwokaturze (X kadencja, druk 1962). Komisja zakończyła prace nad tekstem i rekomenduje Sejmowi jego przyjęcie; kolejnym krokiem będzie dalsze procedowanie projektu na posiedzeniu plenarnym Sejmu.