Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw.

Rząd proponuje zmianę Prawa oświatowego i kilku innych ustaw, żeby po raz pierwszy spisać w jednym miejscu prawa i obowiązki uczniów oraz zbudować sieć rzeczników, którzy będą tych praw pilnować - od urzędnika przy ministrze edukacji, przez rzeczników w każdym województwie, po rzecznika w każdej szkole. Dziś prawa uczniów są rozproszone po różnych przepisach i statutach poszczególnych szkół, a rzecznik praw uczniowskich na poziomie szkoły to dobra wola dyrektora, a nie obowiązek wynikający z ustawy. Projekt ma to zmienić i ujednolicić zasady w całym kraju.

• Ustawa wprowadza do Prawa oświatowego nowy, jednolity katalog praw ucznia (m.in. do godności, równego traktowania, ochrony wizerunku i poufności swoich danych) oraz katalog jego obowiązków - dziś takiego wspólnego katalogu w ustawie nie ma, bo o prawach i obowiązkach decydują statuty poszczególnych szkół.
• Powstaje Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich - nowy urząd przy ministrze edukacji, powoływany na 4-letnią kadencję (maksymalnie dwie kadencje), z prawem wglądu do akt szkolnych i żądania wyjaśnień od urzędów.
• Od 1 stycznia 2027 r. w każdym województwie ma działać wojewódzki rzecznik praw uczniowskich przy kuratorium oświaty, a gminy i powiaty będą mogły (choć nie muszą) powołać własnego rzecznika na swoim terenie.
• W każdej szkole obowiązkowo ma działać szkolny rzecznik praw uczniowskich - z automatu zostanie nim opiekun samorządu uczniowskiego, a tam gdzie nikt taki nie jest wyznaczony, uczniowie wybiorą go sami w tajnym głosowaniu.
• Ustawa określa też, jakie kary szkoła może nałożyć na ucznia za łamanie zasad (od ustnej uwagi po poważniejsze środki) i nakazuje usuwać informację o karze z dokumentacji szkolnej po 3 latach.

Projekt złożył rząd (Rada Ministrów) jako projekt rządowy. Uzasadnienie wskazuje, że chodzi o ujednolicenie rozproszonych dziś praw uczniowskich i wzmocnienie ich ochrony przez powołanie sieci rzeczników - dziś takie stanowiska powstają w szkołach jedynie z inicjatywy pojedynczych dyrektorów.

Jeśli masz dziecko w szkole podstawowej lub ponadpodstawowej, zyska ono jasno spisane prawa (np. do ochrony wizerunku i poufności danych) oraz kogoś, do kogo może się poskarżyć bezpłatnie i bez formalności - szkolnego rzecznika, a w razie potrzeby także rzecznika wojewódzkiego lub krajowego. Jeśli jesteś nauczycielem pełniącym funkcję opiekuna samorządu uczniowskiego, z mocy ustawy staniesz się jednocześnie szkolnym rzecznikiem praw uczniowskich, z dodatkowymi obowiązkami wynikającymi z tej roli. Jeśli pracujesz w kuratorium oświaty, przybędzie ci współpracy z nowo powołanym wojewódzkim rzecznikiem. Dyrekcje szkół i placówek będą musiały do 31 października 2026 r. dostosować swoje statuty do nowych przepisów.

Do druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani wyników konsultacji społecznych.

Ocena Skutków Regulacji (OSR) podaje limit wydatków budżetu państwa na wdrożenie ustawy: 366 tys. zł w 2026 r., rosnąco do ok. 5,4 mln zł w 2027 r. i docelowo blisko 7 mln zł rocznie od 2035 r. - głównie na wynagrodzenia Krajowego Rzecznika i jego biura (docelowo 10 etatów) oraz 16 wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich, których zatrudnienie ruszy od 2027 r. Dla samych szkół największym obciążeniem będzie czas na dostosowanie statutów do nowych przepisów - termin na to upływa 31 października 2026 r., a w części dotyczącej niektórych zmian - 31 października 2028 r.

To rządowy projekt zmian w Prawie oświatowym i kilku innych ustawach. Dotąd prawa uczniowskie nie były spisane w jednej ustawie, a szkolni rzecznicy praw uczniowskich powoływani byli fakultatywnie, z inicjatywy poszczególnych szkół, bez jednolitych zasad w całym kraju.