Do druku nr 2530 - ocena skutków regulacji

Grupa posłów, w której imieniu działa poseł Sławomir Mentzen, złożyła projekt ustawy o kryptoaktywach. Ma on wprowadzić do polskiego prawa przepisy potrzebne do stosowania unijnego rozporządzenia MiCA, które reguluje rynek kryptowalut w całej Unii Europejskiej, ale wymaga od każdego kraju wskazania własnego urzędu nadzoru, zasad pobierania opłat i kar. Bez takiej ustawy Polska pozostaje jedynym krajem Unii Europejskiej bez możliwości wydawania giełdom i platformom kryptowalutowym zezwoleń wymaganych od 1 lipca 2026 roku, co już dziś skłania firmy do przenoszenia działalności za granicę. Niniejszy dokument to opinia ekspercka Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu, oceniająca skutki tego projektu.

• Wyznacza Komisję Nadzoru Finansowego jako urząd, który wydaje zezwolenia firmom kryptowalutowym i pilnuje przestrzegania przepisów.
• Wprowadza opłaty za zezwolenie (maksymalnie 4 500 euro jednorazowo) oraz opłatę roczną za nadzór - do 15 000 euro dla platform kryptowalutowych i do 25 000 euro dla emitentów tokenów powiązanych z aktywami; najmniejsze firmy zapłacą ryczałt 250 euro.
• Pozwala Komisji Nadzoru Finansowego blokować strony internetowe podejrzanych platform, ale dopiero za zgodą sądu.
• Zwalnia z podatku dochodowego przenoszenie kryptowalut między własnymi portfelami oraz nagrody ze stakingu w chwili ich otrzymania.
• Zobowiązuje banki do uzasadniania odmowy założenia lub zamknięcia konta firmom działającym na rynku kryptoaktywów.

Projekt złożyła grupa posłów, w ich imieniu działa poseł Sławomir Mentzen. Wnioskodawcy argumentują, że bez ustawy nie wiadomo, który urząd ma nadzorować rynek kryptoaktywów w Polsce ani jak prowadzić postępowania wymagane przez unijne przepisy.

Jeśli inwestujesz w bitcoina czy inne kryptowaluty - a robi to w Polsce prawdopodobnie 1,2-1,7 miliona osób, choć niektóre szacunki mówią nawet o 5,5 miliona - ustawa ma dać ci większą pewność, że giełda czy platforma, z której korzystasz, działa pod nadzorem państwa, a nie zniknie z twoimi pieniędzmi tak, jak stało się to w niedawnej sprawie Zondacrypto, w której ucierpiało około 700 osób na łączną kwotę ponad 350 milionów złotych. Jeśli prowadzisz firmę zajmującą się kryptowalutami - w Polsce zarejestrowanych jest obecnie 1 189 takich podmiotów - będziesz musiał zdobyć nowe unijne zezwolenie i płacić opłaty nadzorcze, choć dla najmniejszych firm przewidziano tanią opłatę ryczałtową. Jeśli masz firmę kryptowalutową i konto w banku, bank nie będzie już mógł bez wyjaśnienia odmówić ci założenia rachunku. Warto jednak wiedzieć, że dla większości posiadaczy kryptowalut w Polsce są to niewielkie oszczędności - w połowie przypadków to mniej niż 1000 złotych.

Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu, które przygotowało niniejszą opinię, ocenia projekt jako potrzebny i idący w dobrym kierunku, ale niedopracowany: wskazuje, że Komisja Nadzoru Finansowego nie dostała pełnego zestawu uprawnień kontrolnych wymaganych przez unijne przepisy, że kary administracyjne opisano zbyt nieprecyzyjnie, a przepisy o dostępie firm kryptowalutowych do rachunków bankowych są niejasne. We wcześniejszych, odrębnych opiniach to samo biuro uznało nawet, że dwa przepisy projektu wprost naruszają unijne rozporządzenie o rynkach kryptoaktywów. W konsultacjach społecznych, w których wzięło udział zaledwie 25 podmiotów, głos zabrały między innymi Izba Gospodarcza Blockchain i Nowych Technologii oraz Fundacja FinTech Poland - obie generalnie popierały ustawę, zwracając jednak uwagę, że nie reguluje ona w pełni obowiązków dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy.

Ocena skutków regulacji nie podaje dokładnych kwot - autorzy piszą wprost, że nie da się dziś oszacować, ile budżet państwa straci na zwolnieniach podatkowych dla inwestorów w kryptowaluty ani ile zyska na karach nakładanych przez Komisję Nadzoru Finansowego. Pewne jest natomiast, że koszty samego nadzoru nad rynkiem - obsługa wniosków o zezwolenia, kontrole - nie obciążą budżetu państwa, bo mają być w całości pokryte z opłat wnoszonych przez firmy działające na rynku kryptoaktywów. Dokument ostrzega też, że jeśli Komisja Nadzoru Finansowego wyda błędną decyzję, na przykład bezpodstawnie zablokuje czyjąś działalność, Skarb Państwa może zostać pozwany o odszkodowanie, co w przyszłości oznaczałoby nieplanowane wydatki budżetowe.

To trzecia próba uregulowania rynku kryptoaktywów w tej kadencji Sejmu. Prezydent RP odmówił podpisania dwóch wcześniejszych ustaw - pierwszej w grudniu 2025 roku, drugiej w lutym 2026 roku. Obecny projekt złożono 27 lutego 2026 roku, uzupełniono go dwiema autopoprawkami i skierowano do dalszych prac w komisji sejmowej.

Projekt budzi kontrowersje, bo to już trzecie podejście do tematu - Prezydent RP dwukrotnie odmówił podpisania wcześniejszych wersji ustawy, zarzucając im zbyt wysokie opłaty nadzorcze, możliwość blokowania stron internetowych bez zgody sądu oraz zbyt długie wstrzymywanie transakcji bez wyroku sądowego. Obecna wersja stara się to naprawić - blokowanie stron ma teraz wymagać zgody sądu - ale Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji wskazuje, że nowy projekt wciąż nie daje Komisji Nadzoru Finansowego pełnych uprawnień kontrolnych wymaganych przez unijne prawo i pozostawia niejasności co do sposobu egzekwowania kar oraz dostępu firm kryptowalutowych do banków.