Do druku nr 2111 - opinia UZP

Ten dokument to nie projekt ustawy, tylko oficjalna opinia szefowej Urzędu Zamówień Publicznych do projektu przepisów wprowadzających nową instytucję prawną - umowę o wspólnym pożyciu, czyli formalny sposób na uregulowanie sytuacji par, które nie są małżeństwem. Urząd nie zgłasza zastrzeżeń do samego pomysłu wprowadzenia takiej umowy, ale krytykuje sposób, w jaki towarzyszący jej projekt zmienia zasady przetargów publicznych - a konkretnie to, kogo trzeba wykluczyć z udziału w przetargu z powodu bliskiej relacji z partnerem.

• Dziś obowiązek wycofania się z udziału w przetargu z powodu konfliktu interesów dotyczy głównie małżonków. Po zmianie obejmie też strony umowy o wspólnym pożyciu - czyli pary żyjące razem bez ślubu, które podpiszą taką umowę.
• Projekt idzie dalej niż sam związek - nakazuje wyłączanie się z przetargu także wtedy, gdy z drugą stroną takiej umowy spokrewniony jest ktoś inny: krewny w prostej linii (np. rodzic, dziecko) albo krewny do drugiego stopnia w linii bocznej (np. rodzeństwo).
• Nowe zasady mają objąć cztery grupy osób: pracowników urzędu ogłaszającego przetarg, członków Krajowej Izby Odwoławczej, świadków w postępowaniach odwoławczych oraz kontrolerów Urzędu Zamówień Publicznych.
• Te same zasady mają objąć też umowy koncesji na roboty budowlane i usługi, czyli inny rodzaj kontraktów zawieranych z sektorem publicznym.
• Projekt nie mówi, co dzieje się z przetargami, sprawami odwoławczymi i kontrolami, które już się toczą w dniu wejścia zmian w życie - brakuje zasad na okres przejściowy.

Opinię napisała Prezes Urzędu Zamówień Publicznych Agnieszka Olszewska na prośbę Kancelarii Sejmu. Sam projekt przepisów wprowadzających złożył rząd - Urząd jedynie go ocenia, nie jest jego autorem.

Jeśli jesteś urzędnikiem, który organizuje przetargi w gminie, urzędzie czy spółce publicznej, i zawrzesz umowę o wspólnym pożyciu, po zmianie przepisów będziesz musiał wyłączyć się z przetargów tak samo, jak dziś muszą to robić małżonkowie - a nawet wtedy, gdy stroną takiej umowy z osobą zaangażowaną w przetarg jest twój brat, siostra czy rodzic.

Jeśli prowadzisz firmę startującą w przetargach publicznych, zmiana może oznaczać dla ciebie dodatkowe pytania o powiązania rodzinne osób po stronie zamawiającego. Sam Urząd Zamówień Publicznych zauważa jednak, że w praktyce trudno będzie udowodnić, czy taki krewny partnera w ogóle istnieje, bo umowa o wspólnym pożyciu to zupełnie nowa instytucja bez utrwalonej tradycji dokumentowania takich relacji.

Osób, które nie startują w przetargach ani nie pracują w administracji publicznej, ta konkretna zmiana nie dotyczy bezpośrednio.

Prezes Urzędu Zamówień Publicznych nie zgłosiła uwag do głównego projektu ustawy o statusie osoby najbliższej i umowie o wspólnym pożyciu. Ma natomiast poważne zastrzeżenia do towarzyszącego mu projektu przepisów wprowadzających, w części dotyczącej przetargów publicznych: uznaje, że rozszerzanie obowiązku wyłączania się na krewnych drugiej strony umowy o wspólnym pożyciu nie jest uzasadnione, bo obecne przepisy - ogólny obowiązek wyłączenia się w razie wątpliwości co do bezstronności - już wystarczająco chronią przed konfliktem interesów. Urząd zwraca też uwagę, że projekt w praktyce tworzy odpowiednik powinowactwa, mimo że uzasadnienie tego samego projektu wprost zakłada, iż umowa o wspólnym pożyciu takiej więzi nie tworzy - co Urząd ocenia jako wewnętrzną sprzeczność. Do druku nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Ten dokument to opinia, a nie ustawa, więc nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) ani żadnych szacunków kosztów. Na podstawie jego treści można jednak wskazać praktyczne skutki: gdyby projekt wszedł w życie w obecnym kształcie, urzędy organizujące przetargi i Krajowa Izba Odwoławcza musiałyby ustalać nie tylko, czy dana osoba zawarła umowę o wspólnym pożyciu, ale też czy jej partner ma krewnych zaangażowanych w ten sam przetarg - co sam Urząd Zamówień Publicznych ocenia jako trudne do udowodnienia w praktyce. Brak zasad na okres przejściowy oznacza dodatkowo niepewność co do tego, jak nowe reguły zastosować do przetargów, postępowań odwoławczych i kontroli, które już trwają w dniu wejścia zmian w życie.

To opinia do rządowego projektu przepisów wprowadzających nową ustawę o statusie osoby najbliższej, sporządzona 15 stycznia 2026 r. i przekazana do Kancelarii Sejmu 19 stycznia 2026 r. - na etapie przygotowań przed dalszymi pracami nad projektem w Sejmie.

Urząd Zamówień Publicznych spiera się z twórcami projektu o to, jak daleko powinien sięgać obowiązek wyłączania się z przetargu z powodu bliskiej relacji. Projekt zakłada, że dotyczy on nie tylko samej strony umowy o wspólnym pożyciu, ale i jej krewnych - Urząd uważa to za nieuzasadnione i niespójne z założeniem, że taka umowa, w przeciwieństwie do małżeństwa, nie tworzy więzi rodzinnej z krewnymi partnera. To spór o zakres konkretnych przepisów dotyczących przetargów, a nie o samą ideę wprowadzenia umowy o wspólnym pożyciu.