Do druku nr 2111 - opinia SN

Ten dokument to oficjalna opinia Sądu Najwyższego w sprawie dwóch rządowych projektów ustaw: głównej ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu oraz towarzyszących jej przepisów wprowadzających. Rząd chce w ten sposób dać parom, które nie są małżeństwem - w tym parom osób tej samej płci - możliwość formalnego uregulowania swojej relacji i wzajemnych obowiązków, bez zawierania małżeństwa. Sąd Najwyższy, zapytany przez Sejm o zdanie, odpowiada krótko: nadal ocenia taki pomysł negatywnie, tak jak robił to już kilkanaście lat temu przy podobnym projekcie.

• Sąd Najwyższy informuje, że podtrzymuje negatywną ocenę takiego rozwiązania, jaką wydał już w 2011 roku wobec podobnego pomysłu (wtedy chodziło o tzw. związek partnerski)
• Powodem sprzeciwu jest to, że - zdaniem sądu - szczególna ochrona małżeństwa w Konstytucji RP ogranicza ustawodawcę w tworzeniu konkurencyjnej instytucji prawnej dla par
• Ten dokument nie zawiera treści samej ustawy ani uzasadnienia - to krótkie pismo z oceną prawną, więc nie da się z niego odtworzyć szczegółowych praw i obowiązków, jakie miałaby dawać nowa umowa o wspólnym pożyciu
• Opinia ma charakter doradczy - sama w sobie nie zatrzymuje dalszych prac nad ustawą

Oba projekty złożył rząd (Rada Ministrów). Tę konkretną opinię napisał Sąd Najwyższy, reprezentowany przez Pierwszą Prezes dr hab. Małgorzatę Manowską, w odpowiedzi na prośbę Kancelarii Sejmu o ocenę prawną projektów.

Sama ta opinia nikogo bezpośrednio nie dotyczy - to głos doradczy, nie przepis prawa. Dotyczy Cię jednak pośrednio, jeśli żyjesz z partnerem lub partnerką bez ślubu i liczysz na to, że nowa ustawa da Wam prawa zbliżone do małżeńskich, na przykład przy dziedziczeniu, decyzjach medycznych w szpitalu czy wspólnych sprawach majątkowych. Negatywne stanowisko Sądu Najwyższego oznacza, że jeśli ustawa mimo wszystko wejdzie w życie, może być później podważana jako niezgodna z konstytucyjną ochroną małżeństwa - a to w praktyce oznaczałoby niepewność co do trwałości nowych przepisów. Jeśli jesteś osobą w związku jednopłciowym, ten spór dotyczy Cię szczególnie mocno, bo to właśnie takie pary dziś nie mają żadnej innej drogi do formalnego uregulowania swojej relacji.

Jedyną opinią dostępną w tym dokumencie jest stanowisko Sądu Najwyższego, i jest ono krytyczne: sąd podtrzymuje swoją negatywną ocenę takiej konstrukcji prawnej sprzed kilkunastu lat, uznając, że projekt narusza konstytucyjną ochronę małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny oraz przekracza granice, w jakich ustawodawca może kształtować podobne instytucje. Do tego pisma nie dołączono innych opinii ani stanowisk - nie wiadomo z niego, jak projekt oceniają na przykład Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich czy organizacje społeczne.

Ten dokument nie jest Oceną Skutków Regulacji (OSR) i nie szacuje żadnych kosztów ani liczby osób, których miałaby dotyczyć nowa ustawa - to wyłącznie krótka opinia prawna. Z samego pisma wynika jedno konkretne następstwo: mimo negatywnej opinii Sądu Najwyższego projekt nie został wycofany. Według stanu prac w Sejmie ustawa, której dotyczy ten druk, przeszła już cały proces uchwalania i trafiła do podpisu do Prezydenta. Oznacza to, że zastrzeżenia Sądu Najwyższego nie powstrzymały ustawy, ale mogą w przyszłości stać się podstawą do zaskarżenia jej do Trybunału Konstytucyjnego.

Opinię wydano 26 stycznia 2026 r. na prośbę Kancelarii Sejmu z 5 stycznia 2026 r. Chodzi o dwa rządowe projekty: główną ustawę oraz towarzyszące jej przepisy wprowadzające, które noszą numer druku 2111. Według późniejszego stanu prac, ustawa ta przeszła już przez Sejm i trafiła do podpisu Prezydenta.

Spór dotyczy fundamentalnego pytania: czy państwo może stworzyć osobną instytucję prawną dla par, które nie chcą lub nie mogą zawrzeć małżeństwa - w tym dla par jednopłciowych. Zwolennicy takiego rozwiązania wskazują, że daje ono realne prawa, na przykład przy szpitalu czy dziedziczeniu, osobom, które dziś są prawnie obce dla swoich najbliższych partnerów. Sąd Najwyższy stoi na stanowisku przeciwnym, twierdząc, że konstytucja chroni małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny w sposób, który ogranicza ustawodawcę w tworzeniu takich alternatyw.