Do druku nr 2111 - opinia KRS

To pismo nie jest ustawą, tylko oficjalną opinią Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) na temat rządowego projektu przepisów, które mają wprowadzić w Polsce nową instytucję prawną - umowę o wspólnym pożyciu i status osoby najbliższej w związku, dostępną dla par, które nie mogą lub nie chcą brać ślubu, w tym dla par osób tej samej płci. Sędziowie z KRS oceniają ten projekt negatywnie - nie dlatego, że kwestionują techniczne szczegóły przepisów, ale dlatego, że nie zgadzają się z argumentacją rządu, który w uzasadnieniu powołuje się na wyroki europejskich trybunałów jako podstawę konieczności tych zmian.

• Krajowa Rada Sądownictwa opiniuje cały projekt negatywnie.
• Rada podważa twierdzenie z uzasadnienia projektu, że Polska ma prawny obowiązek dostosować przepisy do wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) dotyczących uznawania związków par tej samej płci.
• Rada przywołuje kilkanaście wyroków Trybunału Konstytucyjnego (TK), według których polska Konstytucja ma pierwszeństwo nad umowami międzynarodowymi i prawem Unii Europejskiej.
• Zdaniem Rady wyroki europejskich trybunałów nakazujące Polsce uznanie małżeństw osób tej samej płci zawartych za granicą wykraczają poza przyznane im uprawnienia (tzw. ultra vires).
• Opinia nie odnosi się do konkretnych, technicznych przepisów dostosowujących inne ustawy - spór dotyczy głównie samego uzasadnienia projektu, a nie jego szczegółów.

Opinię sporządziła Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) na prośbę Kancelarii Sejmu z 5 stycznia 2026 r. Podpisali ją wiceprzewodniczący Rady sędzia Rafał Puchalski oraz przewodnicząca Rady sędzia Dagmara Pawełczyk-Wojcka.

Ta opinia sama w sobie nikogo bezpośrednio nie dotyczy - to głos doradczy, a nie przepis prawa. Pokazuje jednak, że część środowiska sędziowskiego sprzeciwia się powoływaniu na wyroki europejskich sądów jako argument za rozszerzaniem praw par, które nie mogą zawrzeć małżeństwa. Jeśli jesteś w związku z osobą tej samej płci i liczysz na to, że prawo europejskie prędzej czy później wymusi w Polsce pełne uznanie waszego związku (np. małżeństwa zawartego za granicą) - ta opinia pokazuje, że taki argument napotyka twardy opór instytucjonalny w Polsce. Jeśli natomiast czekasz na samą możliwość zawarcia umowy o wspólnym pożyciu z partnerem czy partnerką - ta opinia jej nie blokuje, bo dotyczy tylko przepisów towarzyszących, nie samego projektu głównego.

W tym dokumencie znajduje się tylko jedno stanowisko - opinia Krajowej Rady Sądownictwa - i jest ono jednoznacznie negatywne. Rada nie kwestionuje technicznych szczegółów przepisów wprowadzających, lecz samą argumentację rządu odwołującą się do wyroków europejskich trybunałów jako podstawy konieczności zmian. Do tego konkretnego pisma nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Ten dokument to opinia, nie ustawa - nie ma więc własnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) ani kosztów wdrożenia, bo sam niczego nie wdraża. Jego praktyczny skutek jest polityczno-prawny: pokazuje Sejmowi, że część środowiska sędziowskiego uważa powoływanie się na wyroki europejskich trybunałów za niewystarczającą podstawę do zmian w polskim prawie. Opinia KRS nie jest dla Sejmu wiążąca. Sądząc po obecnym statusie projektu - ustawa została już przekazana Prezydentowi do podpisu - negatywna opinia Rady nie zatrzymała dalszych prac nad przepisami.

Kancelaria Sejmu poprosiła Krajową Radę Sądownictwa o opinię do projektu przepisów wprowadzających 5 stycznia 2026 r., a Rada odpowiedziała 6 lutego 2026 r. Od tego czasu prace nad projektem posunęły się naprzód - ustawa czeka już na podpis Prezydenta.

Spór dotyczy tego, czy wyroki europejskich trybunałów mogą zobowiązywać Polskę do prawnego uznawania związków osób tej samej płci. Rząd w uzasadnieniu projektu wskazuje, że orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wymaga zapewnienia takim parom ram prawnej ochrony. Krajowa Rada Sądownictwa odpowiada, że wyroki trybunałów międzynarodowych nie są w Polsce źródłem prawa i nie mogą wymuszać zmian sprzecznych z Konstytucją, a wyroki nakazujące uznanie małżeństw jednopłciowych ocenia jako wykraczające poza kompetencje tych trybunałów. To odzwierciedla szerszy, trwający w Polsce spór o pierwszeństwo Konstytucji nad prawem europejskim i międzynarodowym.