Do druku nr 2111 - opinia RG NSW.

Ten dokument to nie sama ustawa, tylko pisemna opinia Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego o projekcie rządowym. Projekt wprowadza do polskiego prawa nowy status prawny dla osób żyjących w trwałym związku bez ślubu - tzw. umowę o wspólnym pożyciu. Ten konkretny dokument, druk numer 2111, to techniczna „ustawa wprowadzająca”, która dostosowuje do tego nowego statusu aż 238 innych ustaw i ustala, kiedy zmiany zaczną obowiązywać. Rada Główna oceniła ten projekt pozytywnie z perspektywy nauki i szkolnictwa wyższego.

• Nowy status prawny partnera z umowy o wspólnym pożyciu zostanie wpisany do 238 obowiązujących ustaw, żeby prawo traktowało takie osoby spójnie w całym systemie.
• Miejsce w akademiku dla partnera: uczelnie będą musiały uwzględniać zakwaterowanie w domu studenckim partnera z umowy o wspólnym pożyciu oraz dziecka, tak jak dotychczas robią to dla małżonka.
• Zakaz bycia szefem partnera: pracownik uczelni i Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (NAWA) nie będzie mógł być bezpośrednim przełożonym osoby, z którą łączy go umowa o wspólnym pożyciu - dokładnie tak, jak już dziś obowiązuje wobec małżonków.
• Prawo partnera do obrony w sprawach dyscyplinarnych: druga strona umowy będzie mogła, w ściśle określonych przypadkach, złożyć wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego dotyczącego pracownika lub studenta.
• Partner uwzględniony w przepisach dla cudzoziemców: osoby związane umową o wspólnym pożyciu z naukowcem lub pracownikiem uczelni zostaną uwzględnione w przepisach dotyczących pobytu wybranych grup cudzoziemców w Polsce.

Oba projekty ustaw zgłosił rząd. Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty poprosił Radę Główną o opinię pismem z 5 stycznia 2026 r. Opinię podpisał przewodniczący Rady, dr hab. Marcin Pałys.

Dokument dotyczy przede wszystkim środowiska akademickiego, ale pokazuje wzór zmian, które obejmą całe prawo - od zatrudnienia po zakwaterowanie. Jeśli jesteś studentem lub studentką i mieszkasz w akademiku, a Twój partner lub partnerka (bez ślubu, ale z podpisaną umową o wspólnym pożyciu) też potrzebuje miejsca w domu studenckim - uczelnia będzie musiała potraktować go tak samo, jak dziś traktuje małżonka. Jeśli pracujesz na uczelni albo w Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej i Twój partner z umowy o wspólnym pożyciu miałby zostać Twoim bezpośrednim przełożonym - obowiązywać go będą te same ograniczenia, co dziś dotyczą małżeństw, żeby uniknąć konfliktu interesów. Jeśli jesteś naukowcem z zagranicy pracującym w polskiej instytucji naukowej i masz partnera z takiej umowy - jego sytuacja pobytowa w Polsce zostanie w niektórych przepisach zrównana z sytuacją małżonka. Osoby niezwiązane z uczelniami nie są tematem tego konkretnego dokumentu, ale odczują analogiczne zmiany w pozostałych 237 ustawach objętych tym samym projektem.

Ten dokument to w całości opinia jednej instytucji - Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego - i jest ona pozytywna. Rada podkreśla, że projekt ma charakter porządkowy: dostosowuje ogromną liczbę ustaw (238) do nowego statusu partnera, zachowując spójność terminologiczną. Zmiany dotyczące uczelni i Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej ocenia jako logiczne rozszerzenie już istniejących zasad dotyczących małżonków na partnerów z umowy o wspólnym pożyciu. Rada nie zgłasza żadnych zastrzeżeń merytorycznych - jedyna uwaga dotyczy konieczności starannego przygotowania wdrożenia (systemy, procedury, czas na przygotowanie się do zmian) ze względu na skalę pakietu. Do tego dokumentu nie dołączono innych opinii ani stanowisk.

Ten dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) ani wyliczeń kosztów - to opinia, nie uzasadnienie ustawy. Rada Główna wskazuje, że celem całego pakietu jest, według dokumentacji rządowej, zapewnienie ochrony prawnej trwałym związkom funkcjonującym poza małżeństwem oraz wypełnienie zobowiązań międzynarodowych - Rada powołuje się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i standard „minimalnej ochrony” takich związków. W praktyce oznacza to obowiązek pracy wdrożeniowej po stronie uczelni i administracji publicznej: aktualizację wewnętrznych procedur, systemów informatycznych, szkoleń i komunikacji z pracownikami oraz studentami, zanim nowe przepisy zaczną obowiązywać. Rada zwraca uwagę na potrzebę odpowiednio długiego czasu na przygotowanie się do zmian, biorąc pod uwagę, że nowelizacji podlega aż 238 ustaw jednocześnie.

Marszałek Sejmu skierował oba rządowe projekty do zaopiniowania przez Radę Główną 5 stycznia 2026 r. Rada przyjęła pozytywną opinię 19 lutego 2026 r., przed dalszymi pracami sejmowymi.